ინტერვიუ ადგურ არძინბასთან
ადგურ არძინბა, ოპოზიციური „აფხაზეთის სახალხო მოძრაობის“ ხელმძღვანელი, მიიჩნევს, რომ აფხაზეთის წინაშე ორი მთავარი გამოწვევა დგას: პოლიტიკურ ძალებსა და საზოგადოებას შორის ერთიანობის მიღწევა და რესპუბლიკის თავდაცვისუნარიანობის განმტკიცება.
მზარდი გლობალური და რეგიონული არასტაბილურობის პირობებში, აუცილებელია პოლიტიკური დაპირისპირებების შეწყვეტა და პრიორიტეტის ეროვნული უსაფრთხოებისთვის მინიჭება. ამის შესახებ არძინბა გაზეთ „ჩეგემსკაია პრავდას“ რედაქტორთან, ინალ ხაშიგთან ინტერვიუში საუბრობს.
მისი ძირითადი არგუმენტებია:
ინტერვიუს სრული ტექსტური ვერსია
ინალ ხაშიგი: გამარჯობა, ეთერშია „ჩეგემსკაია პრავდა“. დღეს კვლავ მტკივნეულ თემებზე ვისაუბრებთ. ჩვენი სტუმარია ადგურ არძინბა, ოპოზიციური ორგანიზაცია „აფხაზეთის სახალხო მოძრაობის“ ხელმძღვანელი. ადგურ, „არუაა“-ს ყრილობიდან გამომდინარე, მოვუსმინე შენს გამოსვლას. გამარჯობა. მოვუსმინე გამოსვლას და, ძირითადად, მომეჩვენა, რომ ეს არ იყო ოპოზიციონერის კლასიკური სიტყვა. ანუ, ირგვლივ დაძაბული დროა, ყველგან ცეცხლი უკიდია და ჩვენ ერთიანობაზე, თავდაცვაზე უნდა ვიფიქროთ – აი, ამ კონტექსტში მოვისმინე. და მინდა ამ საკითხზე შენი პოზიციის გაშიფვრა. თითქოს რაღაცაზე ვთანხმდებით. რაზე უნდა შევთანხმდეთ აფხაზურ საზოგადოებაში?
ადგურ არძინბა: გამარჯობა, ინალ. ნამდვილად, ვეტერანთა ორგანიზაცია „არუაა“-ს ყრილობაზე გაჟღერდა ამგვარი აზრები, ეს მხოლოდ ჩემი აზრები არ არის, ომის ვეტერანების გამოსვლებშიც გამოითქვა მსგავსი წუხილი.
სიმართლე გითხრათ, რეტროსპექტივაში ბოლო რამდენიმე წლის განმავლობაში ვეტერანთა ორგანიზაცია „არუაა“ არსად შემცდარა. რადგან სწორედ მათ 2021 წლის მარტში, თავიანთ ყრილობაზე, პირველებმა გააჟღერეს ექს-პრეზიდენტის გადადგომის საკითხი და იმ პრობლემების ჩამონათვალი, რაც შეიძლება წარმოქმნილიყო, თუ ეს არ მოხდებოდა. სხვათა შორის, ამ დღეებში თავმჯდომარესთან, თემურ ლესიკის ძესთან ერთად გადავხედეთ ხუთი წლის წინანდელი ყრილობის რეზოლუციას და ყველა ის ცუდი პროგნოზი, რაც მაშინ გაჟღერდა, გამართლდა.
ამას იმიტომ ვამბობ, რომ ვეტერანების სიტყვა მაინც საკვანძო უნდა იყოს, რადგან ამ ხალხმა არა სიტყვით, არამედ საქმით გამოიარა ომი, იციან რა არის ომი, იციან რა არის საფრთხე. დღევანდელ კონტექსტში კი ჩვენ საიდან გამოვდივართ? ჩვენ არ ვამტკიცებთ, რომ ხვალ 100%-ით ომი იქნება, მაგრამ ალბათობის პროცენტი საკმაოდ მაღალია.
სკოლასა და უნივერსიტეტში ასე გვასწავლიდნენ: თუ არსებობს სცენარებს შორის ყველაზე ცუდი, საფუძვლად ის უნდა ავიღოთ. განსაკუთრებით, როდესაც საქმე ეხება ქვეყნისა და ხალხის უსაფრთხოებას. ამიტომ, აქედან გამომდინარე, ჩვენ მოვუწოდებთ და ვამბობთ, რომ ახლა ნომერ პირველი პრიორიტეტი არის ის, რაც უზრუნველყოფს ჩვენს უსაფრთხო არსებობას ათწლეულების მანძილზე. ხოლო თუ უსაფრთხოებაზე ვსაუბრობთ, მისი უზრუნველყოფა შეუძლებელია იმ პირობებში, როდესაც არსებობს შიდა პოლიტიკური თუ სხვაგვარი დაპირისპირება.
ამიტომ მიგვაჩნია, და მეც ვუერთდები ამ აზრს, რომ ახლა არ არის პოლიტიკური კინკლაობისა და თამაშების დრო. აუცილებელია საზოგადოების დარაზმვა და ნომერ პირველი პრიორიტეტი არის თავდაცვა.
რაც შეეხება თავდაცვას, ჩვენ ვეკონტაქტებით შესაბამის სტრუქტურებს. გვაქვს წვდომა სხვადასხვა ინფორმაციაზე, რომელზეც საჯაროდ ვერ ვისაუბრებ. თუმცა დღევანდელი ვითარება ასეთია: მტრის აგრესიის მოგერიება შეგვიძლია. ამას პასუხისმგებლობით ვაცხადებ.
ჩვენი მზადყოფნა იმისთვის, რომ თავდასხმის შემთხვევაში გავუძლოთ, არსებობს. თუმცა არ ვართ იმ დონეზე მზად, რომ ჩვენზე თავდასხმა აზრად არავის მოუვიდეს. ეს მომზადების სხვადასხვა დონეა. ჩემი აზრით, შეგვიძლია გადავდგათ დამატებითი ნაბიჯები, რაც საშუალებას მოგვცემს სრულად დავიცვათ ჩვენი უსაფრთხოება გარემოებათა თუ პროგნოზების ნებისმიერი განვითარებისას. ანუ, მტერს თავდასხმაზე ფიქრიც კი არ უნდა გაუჩნდეს.
რაც შეეხება საქართველოს, ჩვენ არავის მიმართ არ ვართ მტრულად განწყობილნი. უკვე 33 წელი გავიდა. ჩვენ არავისზე თავდასხმას არ ვაპირებთ. არავის მიმართ არ გვაქვს ტერიტორიული პრეტენზიები. ჩვენ ჩვენს ისტორიულ საზღვრებში ვცხოვრობთ. ჩვენ სუვერენული, დამოუკიდებელი სახელმწიფო ვართ და ღია ვართ ნორმალური, სრულფასოვანი, სამართლიანი დიალოგისთვის.
არსებობს კოსოვოსა და სერბეთის პრეცედენტი. დიახ, მათ დღემდე აქვთ კონფრონტაციული ურთიერთობები, თუმცა მაინც აქვთ სავაჭრო ურთიერთობები. კოსოვოსთვის სერბეთი ნომერ პირველი საექსპორტო ქვეყანაა. ანუ არსებობს კომუნიკაციის არხები ევროკავშირის შუამავლობით და ა.შ. იქ დროდადრო ჩიხში შედიან, მაგრამ მაინც მიღწეულია გარკვეული სტაბილურობა.
კვლავ ვიმეორებ, ჩვენ არავისთან ომის სურვილი არ გვაქვს, არ გვინდა ომი. მაგრამ ომისთვის მზადება აუცილებელია, რადგან ის, რაც ჩვენს ირგვლივ მსოფლიოში ხდება, ვფიქრობ, არ სჭირდება ექსპერტობა იმის გასაგებად, რომ სიტუაცია სრულად კონტროლიდან გამოდის. და ერთ-ერთი პროგნოზი, ყველაზე ცუდი სცენარი, არის ის, როდესაც დიდ სახელმწიფოებს შორის მოხდება შეჯახება.
საშუალოვადიან პერსპექტივაში, 2-3 წელიწადში, ბევრი ექსპერტი საუბრობს იმაზე, რომ შესაძლოა მოხდეს პირდაპირი დაპირისპირება ევროპასა და რუსეთის ფედერაციას – ჩვენს მოკავშირეს – შორის. დღეს, გუშინ და ხვალ რუსეთი არის ჩვენი უსაფრთხოების გარანტი, მაგრამ როდესაც ქვეყანა ჩართულია ფართომასშტაბიან კონფლიქტში, ჩვენი პასუხისმგებლობა იმაში მდგომარეობს, რომ თავად ვიყოთ ძლიერნი, რათა საჭიროების შემთხვევაში ჩვენზე ძალების გადასროლის აუცილებლობა არ დადგეს და თავად შევძლოთ ჩვენი საზღვრების დაცვა.
აი, რისკენ მოვუწოდებთ. ხოლო საზოგადოების ერთიანობისა და ხალხის დარაზმვის კუთხით, რა თქმა უნდა, პასუხისმგებლობის ძირითადი ნაწილი ხელისუფლებაზეა, რადგან ჩვენი მხრიდან შესაძლებლობები შეზღუდულია.
აქ ხელისუფლებამ უნდა გადადგას ნაბიჯები. შემიძლია ვთქვა, თავის მხრივ, რომ პრეზიდენტი ბადრა ზურაბის ძეც, რამდენადაც ვხედავ, ცდილობს გადადგას გარკვეული ნაბიჯები ერის გაერთიანებისკენ, პრიორიტეტების ჩამოყალიბებისკენ და ა.შ. თუმცა არის რაღაცები, რაც ხდება….
ინალ ხაშიგი: მაგრამ რა ფორმულით? მესმის ერის გაერთიანება, რათა არ იყოს შიდაპოლიტიკური კონფრონტაცია – ამაზე პრეზიდენტიც საუბრობს და ოპოზიციონერებიც. მაგრამ რა ფორმულით? შეიძლება კულუარებში ხდება რაღაც შეხვედრები, მაგრამ ოფიციოზში რაც ჩანს, არის პროსახელისუფლებო ორგანიზაციების განცხადებები, საკმაოდ მწვავე, და მათ საპირწონედ ოპოზიციური ორგანიზაციების განცხადებები. რა მექანიზმი უნდა შემუშავდეს, რომ პროსახელისუფლებო და ოპოზიციური ორგანიზაციების წარმომადგენლები ისხდნენ და ერთ მაგიდასთან განიხილავდნენ თავიანთ პრობლემებს, არ ვიცი, რაიმე ფორმატში?
ადგურ არძინბა: რამდენადაც ვიცი, ახლა მიმდინარეობს მუშაობა ისეთი მექანიზმის შექმნაზე, რომელიც გააერთიანებს ყველა პოლიტიკურ პარტიასა და საზოგადოებრივ ორგანიზაციას ერთ მაგიდასთან. ერთგვარი საკონსულტაციო საბჭო. ახლა ამ მიმართულებით მუშაობა მიდის. იყო ასეთი ინიციატივა, როგორც მესმის, „აფხაზეთის სახალხო ერთობის ფორუმის“ მხრიდან. მას მხარი დაუჭირეს ხელისუფლების წარმომადგენლებმაც.
სხვათა შორის, ერთ-ერთი ელემენტი, რისი ხაზგასმაც მინდოდა: ამჟამინდელმა პრეზიდენტმა გარკვეულწილად დისტანცირება მოახდინა ე.წ. პროსახელისუფლებო პარტიებისგან. რეტროსპექტივაში რომ ვნახოთ, როდესაც ექს-პრეზიდენტი თავის მხარდამჭერებს იკრებდა… ყველა ეთანხმებოდა იმას, რასაც ის ამბობდა. ახლა ამას ვერ ვხედავთ. ეს მაინც პოზიტიური სიგნალია. ჩემი აზრით, არის მცდელობა, რომ ყველას ერთი რაკურსით შეხედოს. ანუ დისტანცირება მოახდინოს. ეს, მგონი, ბრძნული პოზიციაა. რა თქმა უნდა, არიან ადამიანები, ვისაც ეს არ მოსწონს. მთავრობის აპარატშიც და პრეზიდენტის ადმინისტრაციაშიც.
ინალ ხაშიგი: ზოგიერთი პარტია, სხვათა შორის, ისეთი შთაბეჭდილება მრჩება, რომ ტყავიდან ძვრებიან: „ჩვენ შენს მხარეს ვართ პრეზიდენტო, ჩვენ შენს მხარეს ვართ“.
ადგურ არძინბა: არის ასეთი რაღაცებიც, ვხედავთ, მაგრამ ეს ჩვენი პოლიტიკური კულტურის ნაწილია. ინალ, ჩვენ ხომ ყველანი აქ ვცხოვრობთ?
ინალ ხაშიგი: ეს არ არის მთლად ჩვენი კულტურა. როდესაც საკუთარი თავის ჩვენებას იწყებ – „მე შენს მხარეს ვარ, მე შენს მხარეს ვარ“, ასეთი აშკარა პირფერული მოძრაობები ჩვენთან დიდად არ იყო მოწონებული. ხოლო შემდეგ, როდესაც, ვთქვათ, ამხობენ რომელიმე პრეზიდენტს, ისინი უფრო მეტად იწყებენ მის ლანძღვას, ვიდრე ის კრიტიკოსები, რომლებიც მას აკრიტიკებდნენ, როცა ხელისუფლებაში იყო. აი ეს მაშფოთებს ყველაზე მეტად.
ადგურ არძინბა: დიახ, ასეც ხდება. რაც შეეხება იმას, რომ ასეთი რამ არ ყოფილა – ფაზილთან თუ წავიკითხავთ, ბევრ საინტერესო მომენტს ვიპოვით და ანალოგიებსაც გავავლებთ. მაგრამ არსი ამაში არ არის. ეს ყველაფერი წვრილმანია.
სერიოზულად თუ ვისაუბრებთ – მაშ როგორ გავერთიანდეთ? პოლიტიკურ სპექტრში მართლაც სხვადასხვა ძალებია. ახლა არ მინდა ვინმეს განდიდება ან დაკნინება. მაგრამ ვეტერანები სათავეში უნდა იდგნენ. ბუნებრივია. დღეს ყველაზე მსხვილი ვეტერანული ორგანიზაცია არის „არუაა“. სხვა ასეთი მასშტაბის ვეტერანული ორგანიზაციები არ არსებობს. „ამცახარა“ უკვე პოლიტიკური პარტიაა, ეს სხვა ფორმატია. თუმცა, ვეთანხმები ამასაც, მათაც ვიღებ. ჩემი აზრით, როგორ უნდა გაკეთდეს ეს? თუ დავსხდებით მაგიდასთან და ვიტყვით: მეგობრებო, ახლა არ არის დრო იმის გასარკვევად, ვინ უფრო უყვართ ან არ უყვართ.
ახლა რისკებითა და საფრთხეებით აღსავსე დროა.
მოდით, მუშაობა ასე ავაწყოთ: დავალაგოთ პრიორიტეტები. პრიორიტეტი ნომერი ერთი არის, რა თქმა უნდა, მობილიზაცია, მომზადება. აქედან გამომდინარეობს მთელი რიგი საკითხები. არავინ ამბობს, რომ სოფლის მეურნეობის განვითარება, ეკონომიკა, ტურიზმი გვერდზე უნდა გადავდოთ. ეს ყველაფერი პარალელურად უნდა მუშაობდეს. მაგრამ არის პირველხარისხოვანი და არის მეორეხარისხოვანი, პარალელური საქმეები.
და ამ საფუძველზე დარწმუნებული ვარ, რომ აფხაზეთის ყველა საღი ძალა მზად არის ერთ მაგიდასთან დასაჯდომად. ბევრთან მაქვს ურთიერთობა და ამბობენ, რომ თუ სამშობლო საფრთხეშია – ის კი მართლაც საფრთხეშია. ჩვენ ახალ ზელანდიაში არ ვცხოვრობთ, ჩვენ მოვლენების ეპიცენტრში ვართ. ეს არის ერთობლივი მუშაობა საზოგადოებასთან, რათა საფრთხეები და რისკები მათამდე მივიტანოთ. მხოლოდ ერთი პრეზიდენტის რესურსი ან საინფორმაციო ველი შეიძლება არ იყოს საკმარისი. ამ მხრივ შეგვიძლია ერთად ვიმუშაოთ.
ვეტერანთა ორგანიზაციებში არიან ძალიან გამოცდილი ადამიანები, რომლებმაც ომი გამოიარეს, ისინი ვითარდებიან, სწავლობენ. მათი უნარები და ცოდნა უნდა გამოვიყენოთ. ერთი თავი კარგია, რამდენიმე – უკეთესი. ყოველთვის ასეა. და ამ გაგებით ვფიქრობ, რომ გვაქვს შესაძლებლობა ამ ნიადაგზე გავაერთიანოთ საზოგადოება და გადავდგათ გარკვეული ნაბიჯები. რაც შეეხება თავდაცვის სამინისტროს, როგორც მე მეჩვენება – ეს კვლავ ჩემი აზრია, არავის ვახვევ თავს – ვფიქრობ, იქაც საჭიროა გარკვეული ცვლილებები. ომის სტილი, თავად ომი შეიცვალა, ამას ყველანი ვხედავთ.
შესაბამისად, ჩვენ ყველამ, მით უმეტეს აქ, მადლობა ღმერთს, არ ითქმის, მაგრამ გვაქვს შესაძლებლობა მივიღოთ ამ ომის პირდაპირი გამოცდილება ჩვენი ბიჭებისგან, რომლებიც ფრონტზე არიან. იქ ძალიან გამოცდილი ბიჭები არიან, ჩვენი უფროსებიც არიან. ერთ-ერთი ასეთი, მაგალითად, რაულ ხარაბუაა. ძალიან პროფესიონალი ადამიანია და ბევრი სხვაც. ახლა ყველას ვერ გავიხსენებ.
მათი გამოცდილება უნდა გამოვიყენოთ. და ახალი ომის მეთოდები და პირობები უნდა დაედოს საფუძვლად ჩვენს თავდაცვის სისტემას. და რა პლუსებია? ვესაუბრე სპეციალისტებს – ეს ჩემი პროფილი არ არის, პირდაპირ ვიტყვი და შეიძლება რაღაც შეცდომები დავუშვა – მაგრამ სპეციალისტებთან საუბრისას, რა პლუსები აქვს ამ დროს, თუკი ამას შეიძლება პლუსები ეწოდოს? ყველაფერი გაცილებით გაიაფდა. ანუ, თუ ადრე აგრესიის მოსაგერიებლად საჭირო იყო ტექნიკის, აღჭურვილობის შეძენა, რაც მილიონები ღირდა, ახლა უკვე უპილოტო საფრენი აპარატებია.
ანუ, ამ მხრივ გვაქვს შესაძლებლობა, საკუთარი რესურსებითაც გადავდგათ გარკვეული ნაბიჯები. ვიცი, რომ რუსეთის ფედერაციის მხრიდანაც, დეტალების გარეშე, ბოლო ერთი წლის განმავლობაში სერიოზული მხარდაჭერაა. აფხაზეთში აქ სიტუაცია მართლაც იცვლება, ეს ძალიან მახარებს. თუმცა, ამავე დროს, კვლავ საწყისს რომ დავუბრუნდეთ, ჩვენ თავადაც უნდა…
არის ელემენტარული რაღაცები, ინალ, რაზეც ალბათ უნდა ვისაუბროთ. თითოეული მოქალაქე… ჩვენ არ შეიძლება გვქონდეს კონცეფცია: არმია ცალკე, პირობითად, ფრონტი ცალკე, ხალხი ცალკე. ჩვენ ისე ცოტანი ვართ, რომ ჩვენი ერთადერთი კონცეფციაა: აფხაზური არმია – ეს აფხაზი ხალხია.
თითოეული მოქალაქე უნდა იყოს წინააღმდეგობის მონაწილე წინა ხაზზე და ზურგშიც. პროცესის თითოეულმა მონაწილემ უნდა იცოდეს, რა გააკეთოს მოვლენების ასე თუ ისე განვითარების შემთხვევაში. ჯერჯერობით ვხედავ, რომ მომზადების დონე მცირეა. სპეციალისტები საქმის კურსში არიან, პასუხისმგებელმა პირებმა იციან, მაგრამ ხალხში, როგორც იტყვიან, ხალხმა არ იცის.
აქ კი ცოტა წვრთნაა საჭირო, გაგება იმისა, რომ, ვთქვათ, დრონებით შეტევის შემთხვევაში, ასეთი სცენარისას როგორ მოვიქცეთ? ყველას თავისი ამოცანა უნდა ჰქონდეს. ვინც რეზერვისტია, უნდა იცოდეს; ვინც მშვიდობიანი მოსახლეობის ევაკუაციაზეა პასუხისმგებელი – უნდა იცოდეს. პირობითად, მრავალბინიანი სახლი: ვინ არის იქ პასუხისმგებელი კავშირებზე და ა.შ. ბევრი კითხვაა. ახლა ამ ყველაფრის წამოწევა არ მინდა.
ინალ ხაშიგი: შეტყობინების სისტემა და ა.შ. თავდაცვისუნარიანობის გაძლიერების აუცილებლობის საკითხი გასაგებია. ჩვენ გვჭირდება გარკვეული სტაბილურობა, სტაბილური განვითარება, რომ ეს შიდაპოლიტიკური განხეთქილება, რომელიც რეგულარულად თავს ავლენს როგორმე თავიდან ავიცილოთ.
ახლა კარსაა მომდგარი საპარლამენტო არჩევნები, წელიწადზე ნაკლები დარჩა, 10 თვე. მექანიზმი. ვაკვირდები, არის რიტორიკა: „ჩვენ ყველას გვინდა სტაბილურობა“ – ამას ოპოზიციაც და ხელისუფლებაც ამბობს, მაგრამ ამავე დროს ვერ ვხედავ მექანიზმს, რომ ეს მექანიზმი უკვე ამოქმედდეს. მაგალითად, იგივე საზოგადოებრივი პალატა ფორმირდებოდა, ახლახან ჩამოყალიბდა. შემდეგ კი ოპოზიცია აკეთებს განცხადებას, რომ იქ არცერთი ოპოზიციონერი არ არის. თავად საზოგადოებრივი პალატის ინსტიტუტი დიდი არაფერს წყვეტს, არანაირი მექანიზმები მას არ გააჩნია. ის არ არის ხელისუფლების რომელიმე შტო. უფლებამოსილებები, ფაქტობრივად, წმინდა წარმომადგენლობითი ხასიათისაა. თუმცა, ეს მოედანი მაინც შეიძლებოდა გამხდარიყო ისეთი ადგილი, სადაც სხვადასხვა პოლიტიკური ჯგუფები, სხვადასხვა პოლიტიკური ძალები შეძლებდნენ დისკუსიას, განხილვას, კამათს და ა.შ. მაგრამ ახლა პარლამენტია.
ჩვენ ყოველთვის პარლამენტს ვუყურებთ. ხდება ხოლმე გარკვეული სტაბილურობა. პარლამენტი ერთმნიშვნელოვნად უჭერს მხარს ხელისუფლებას. შეიძლება „X საათამდეც“ კი. და ისეთი დიდი რაოდენობით, რომ კონსტიტუციის შეცვლაც კი შეიძლება – ხმები ჰყოფნით. მაგრამ შემდეგ, როდესაც გრძნობ, რომ ეს არანაირად არ შეესაბამება საზოგადოებრივ განწყობებს, და მერე დგება ეს კრიზისი, იგივე პარლამენტი თითქოს ფხიზლდება და იწყებს მასტაბილიზებელი ფუნქციის შესრულებას. როგორ გავაკეთოთ ისე, რომ ეს სიტუაცია დროდადრო კი არ ხდებოდეს, არამედ ეს იყოს ნორმალურად მოქმედი მექანიზმი, იყოს მართლაც დამოუკიდებელი ხელისუფლების შტო და წარმომადგენლობითი. აი რა არის ყველაზე მთავარი – წარმომადგენლობითი. დღეს პარლამენტში რომ ჩავხედოთ, რეალურად ორი ოპოზიციონერია.
ადგურ არძინბა: იქ მეტია.
ინალ ხაშიგი: აი, აშკარა ოპოზიციონერი ორია, დანარჩენი ნაწილი დამოუკიდებელია. დიდი ნაწილი ასე თუ ისე აღმასრულებელ ხელისუფლებას უჭერს მხარს. მაგრამ ამავე დროს ჩვენ არჩევნებს ყოველთვის ვუყურებთ როგორც გუნდების მეტოქეობას. არ არის არჩევნებისადმი ისეთი დამოკიდებულება… ახლა მშფოთვარე დროა. ახლა ვამბობთ, რომ ყველაფერი შეიძლება მოხდეს, ხომ? არ არის არჩევნებისადმი ისეთი დამოკიდებულება, როგორიც იყო, ვთქვათ, 1991 წელს, როდესაც „ოქროს პარლამენტს“ ირჩევდნენ.
ადგურ არძინბა: კარგი მაგალითია.
ინალ ხაშიგი: რადგან მაშინ ადამიანებს ირჩევდნენ არა ისე, რომ „მე ის დავასაქმე და მერე მისი მეშვეობით ჩემს რაღაც საკითხებს მოვაგვარებო“. მაშინ მაინც ყველაზე მთავარი იყო აფხაზური საკითხი, საზოგადოებრივი საკითხი, ჩვენი ხალხის საკითხი, ჩვენი ხალხის შენარჩუნება იმ დროს, როდესაც საბჭოთა კავშირი იშლებოდა, როდესაც ომის საფრთხე იყო. და, ფაქტობრივად, ეს ომი მოგვადგა და სწორედ იმ ერთიანობის წყალობით, რომელიც პარლამენტის ფორმირების ამ პრინციპში იყო ჩადებული და შემდეგ ამ პარლამენტის მეშვეობით, სიმართლე რომ ვთქვათ, ეს გამარჯვებაც იქნა მიღწეული, დიდი ძალისხმევით.
თუკი ჩვენ კვლავ იმ პრინციპით დავაფორმირებთ პარლამენტს, რომელიც ახლა არსებობს, მაშინ უკვე დავფიქრდებოდი, როგორ იქნება ეს ყველაფერი შემდეგ, თუ სიტუაცია, ღმერთმა ნუ ქნას, ყველაზე ცუდი სცენარით წავა.
ადგურ არძინბა: ინალ, აბსოლუტურად მშვენიერი მაგალითია პარლამენტი, რომელსაც ხალხში „ოქროს შემადგენლობა“ უწოდეს. გახსოვთ, მაშინ როგორ ირჩევდნენ ადამიანებს? არსებითად, მაშინ ხელისუფლება არ იყო აფხაზური. საქართველოს სსრ დომინირებდა აფხაზეთის ავტონომიურ რესპუბლიკაში. ვინ აკეთებდა ამ ადამიანების შერჩევას? არა ხელისუფლება. ეს ხალხის მასები იყვნენ, რომლებიც გაერთიანდნენ და მათ განსაზღვრეს საფრთხის შეგრძნება.
აი დღეს ვხედავ… რაზეც ზემოთ ვისაუბრეთ, რატომ ვზივარ დღეს აქ და ვცდილობ ამ აზრის მიტანას? სამწუხაროდ, ჯერჯერობით ვერ ვხედავ საზოგადოებაში, საზოგადოების ყველა ფენაში, იმ საფრთხის გაცნობიერების აუცილებელ დონეს, რომელიც მსოფლიოში არსებობს. ეს, სამწუხაროდ, არ არის. და ამ გაცნობიერების არქონა ბადებს უდარდელ დამოკიდებულებას პარლამენტის მომავალი შემადგენლობის ფორმირებისადმი.
პარლამენტის მომავალი შემადგენლობა შეიძლება გახდეს ერთ-ერთი საკვანძო ისტორიაში. ჩვენს წილად შეიძლება ისეთი დონის გამოცდები მოვიდეს, რომ პარლამენტზე ბევრი რამ იყოს დამოუკიდებელი.
ახლა არ მინდა რაიმე პესიმისტური პროგნოზები.
ჩვენ ვნახეთ, რა მოხდა სულ ახლახან ირანში. გესმით, ხელისუფლების ვერტიკალის სისტემაში, ხელისუფლების შტოებში თითოეულ ადამიანს აქვს ფასი. აი მათ სცენარში როგორ გამოვიდა. ამიტომ ჩვენ ეს ყველაფერი უნდა გვესმოდეს. ხოლო გაცნობიერება – ხელისუფლების კაბინეტებშიც სხვადასხვა დონეზე და საზოგადოებაშიც – არიან, რა თქმა უნდა. არიან ადამიანები, რომლებიც ძალიან ფხიზლად აფასებენ.
სრულ გაცნობიერებას და ამაზე კრიტიკულ მასას კი ვერ ვხედავ. ეს მე ძალიან მაშფოთებს. რამდენადაც მესმის და ვხედავ, პრეზიდენტს აქვს გაგება. ისიც ასე აფასებს სიტუაციას. მაგრამ მხოლოდ ერთი პრეზიდენტის ან ჩვენი ძალისხმევა არ არის საკმარისი. აქ საჭიროა სხვა ძალების ჩართვა, უფრო ბრძნულად მიდგომა.
თუ მივუშვებთ სიტუაციას ისე, როგორც მიდის, პარლამენტს მართლაც ისევ ისე აირჩევენ, როგორც ეს იყო. აი ეს მოწვევა რომ ავიღოთ საფუძვლად და იგივე კრიზისი, რომელიც 2024 წლის ნოემბერში იყო. პარლამენტის რომელი დეპუტატები, 35 დეპუტატიდან რამდენი ადამიანი გახდა ამ პროცესის მონაწილე, ვთქვათ, მოლაპარაკებების ჯგუფის?
იყვნენ დეპუტატები, რომლებმაც გამოიჩინეს ინიციატივა, იყო დეპუტატთა ჯგუფი, რომელიც დადიოდა ექს-პრეზიდენტთან, აქ საუბრობდა, გზებს ეძებდა. ეს ის ადამიანები არიან, რომლებსაც ყოველ შემთხვევაში აღიქვამდნენ იქით მხარესაც და აქეთაც. და იყვნენ დეპუტატები, რომლებიც უბრალოდ დინებას მიჰყვებოდნენ. თუმცა პარლამენტის დეპუტატი იმ მომენტში, როდესაც ადამიანები ერთმანეთს უპირისპირდებიან – ძალიან დიდი პასუხისმგებლობაა. მაშინ უნდა გამოგეჩინა თავი.
იყვნენ პარლამენტის დეპუტატები, რომლებიც წინა რამდენიმე წლის განმავლობაში საკვანძო საკითხებზე ღიად გამოთქვამდნენ თავიანთ აზრს პარლამენტში. გამოდიოდნენ იმ ინიციატივების წინააღმდეგ, რომლებსაც დღესდღეობით აბსოლუტურად ყველა, აფხაზეთშიც და აფხაზეთის ფარგლებს გარეთაც, მიიჩნევს – და სწორადაც მიიჩნევს – რომ ეს ყველაფერი მავნე იყო. მაგრამ იყვნენ ხომ დეპუტატები, რომლებიც ყველაზე ადრე საუბრობდნენ ამაზე პარლამენტის შიგნით? თუმცა ყველა მათ ეკამათებოდა. და აი ამ ადამიანებზე უნდა… მე, ვთქვათ, ხელისუფლების ადგილზე, პირველ რიგში სწორედ ამ ადამიანებს დავეყრდნობოდი.
რადგან, საბოლოო ჯამში, ამ ადამიანების პოზიციამ, საზოგადოების, ხალხის პოზიციამ მიგვიყვანა დღევანდელ შედეგამდე, ვფიქრობ – პოზიტიურამდე, სადაც დღის წესრიგიდან მოხსნილია ყველა ეს საკითხი.
აფხაზეთისა და რუსეთის ურთიერთობა საკმაოდ კარგად ვითარდება. არის ბევრი სხვადასხვა ინიციატივა. სიმართლე გითხრათ, ხანდახან ვერც კი ვასწრებ თვალის მიდევნებას, იმდენად ბევრია სხვადასხვა სოციალური და საზოგადოებრივი ინიციატივა. მაგრამ ეს გვახარებს.
თუმცა დღევანდელ დღემდე ხომ რაღაცამ მოგვიყვანა? ადამიანების ბრძოლამ, კრიტიკულმა აზროვნებამ, სიმამაცემ – გამოეთქვათ საკუთარი პოზიცია. და თუ, ვთქვათ, მკითხავთ, რომელი დეპუტატი ავირჩიო პარლამენტში – თუნდაც დღევანდელი მოქმედებიდან – მე, რა თქმა უნდა, მომწონს ვინმე თუ არ მომწონს, ავირჩევდი იმ ადამიანებს, რომლებიც თავიანთ აზრს იცავდნენ აფხაზური სახელმწიფოს ინტერესებიდან გამომდინარე.
ისე კი, რა თქმა უნდა, პარლამენტი ისე უნდა დაფორმირდეს, რომ იქ იყოს ბალანსი. და მე ყრილობაზე ამაზეც ვისაუბრე.
მაგრამ იცით, ჩვენთან რატომღაც, სამწუხაროდ, პოლიტიკური განვითარების რაღაც ეტაპს მივაღწიეთ, მაგრამ ისეთი შეგრძნება მაქვს, რომ ერთ ეტაპზე გავიჭედეთ. ერთსა და იმავე წრეზე ვტრიალებთ. აი ექს-ხელისუფლება: როდესაც არჩევნები იყო პარლამენტში, გვქონდა ურთიერთობა ექს-პრეზიდენტთან ამ საკითხზე. ვერაფერი მოვისმინე. შედეგად, არჩევნებმა ჩაიარა, ისინი პირდაპირ წავიდნენ და დაიწყეს ადმინისტრაციული რესურსების გამოყენება და ა.შ. „კონსტიტუციური უმრავლესობა მარაგით, ჩვენ გავიმარჯვეთ“.
მე იქ ზოგიერთი მასალის, ჩანაწერების წაკითხვის უსიამოვნებაც კი მქონდა, რომლებიც იქ ანგარიშების სახით გამოდიოდა. და რა მოხდა საბოლოოდ? სანამდე მიგვიყვანა ამან? ამან რამენაირად მოახდინა სიტუაციის სტაბილიზაცია? ამან მიგვიყვანა იქამდე, რომ აფხაზეთში ხელისუფლება დროულად შეიცვალა?
არა, ამან მიგვიყვანა იქამდე, რომ ადამიანები, რომლებიც გარეთ გამოყარეს ადმინისტრაციული და ფინანსური რესურსის გათვალისწინებით, ქუჩაში აღმოჩნდნენ. როდესაც მათ აღარ დარჩათ შესაძლებლობა მიეტანათ თავიანთი სიმართლე მოქმედი ინსტიტუტების შიგნით, ისინი მოვიდნენ ქუჩიდან და გამოხატეს თავიანთი აზრი.
და, სამწუხაროდ, კვლავ გავიარეთ მორიგი პოლიტიკური კრიზისი, რომელმაც ჩვენი ქვეყანა უკან დახია. მაგრამ ახლაც ვხედავ, რომ ხელისუფლებაში არიან გარკვეული წრეები, რომლებსაც სწორედ ასეთი მიდგომა სურთ. მაგრამ ახლა ჩვენ აფხაზეთში, ღიად უნდა ითქვას, უკვე მარტო აღარ ვართ.
არიან პოლიტიკური პროცესის სხვადასხვა მონაწილეები. რომლებთანაც მაქვს შესაძლებლობა გარკვეული კონტაქტების, ურთიერთობის, ინფორმაციის. ისევ და ისევ… რამენაირად ხომ უნდა გამოვიტანოთ დასკვნები? აკეთო ერთი და იგივე და ელოდო სხვა შედეგს – უბრალოდ, რბილად რომ ვთქვათ, არაპროფესიონალურია.
იმ გიგანტური პასუხისმგებლობისა და საფრთხის გააზრებით, რასაც ჩვენს ირგვლივ სამყარო მალავს, საჭიროა შეკრება, პასუხისმგებელი ადამიანების – ხელისუფლების მხრიდანაც და საზოგადოების მხრიდანაც – და აი ასე არჩევა. თუმცა ვიღაც ახლა გაგვაკრიტიკებს, რომ ეს არადემოკრატიულია, რომ „ხელით მართვის რეჟიმში“ ვართ. მაგრამ 1991 წელსაც ასე იყო და შედეგი კარგი იყო.
პარლამენტში უნდა შეიკრიბოს ყველაზე ნათელი გონება, ბრძენი ადამიანები, აქტიური ახალგაზრდები. ძალიან უნდა ვეცადოთ, რომ ხელისუფლების ეს შტო იყოს აფხაზური პოლიტიკური მეცნიერების მკაფიო ელემენტი. რამდენი ადამიანი ვიცით მე და შენ, ახლა რამდენიმე სახელს ჩამოვთვლი: ვთქვათ, ავიღოთ ნოდარ ჭანბა, კესოუ ხაკბა, ნუგზარ ლოგუა, რუსლან ხაშიგი და ბევრი სხვა. ეს ადამიანები დღეს პარლამენტში რომ აღმოჩნდნენ, ეს პლუსია აფხაზეთისთვის?
ინალ ხაშიგი: ამ სისტემით, რომელიც ახლაა, ისინი იქ ვერასდროს მოხვდებიან.
ადგურ არძინბა: მაგრამ მე, როგორც აფხაზეთის მოქალაქე, ვოცნებობდი ასეთი დონის ადამიანების ყოლაზე პარლამენტში. თუმცა მე, როგორც აფხაზეთის მოქალაქეს, არ მაქვს არანაირი შესაძლებლობა ისე გავაკეთო, რომ ეს ადამიანები პარლამენტში მოხვდნენ. გესმით, რაშია ჩვენი მთავარი პრობლემა? ცოტა ზედმეტად გადავერთეთ თამაშზე, ინალ. ასეთ ადამიანებს – და ასეთები ახლა ჩამოვთვალე, იქ არის ასევე ბატალ ჯოპუა და ბევრი გვყავს ასეთი – ყველანი უნდა მივიდეთ და ვეხვეწოთ, რომ იქ მივიდნენ და არა ისე, როგორც ახლაა: რომ ისინი არჩევნებზე წავლენ და კიდევ უნდა იარონ, რაღაც საინჟინრო-ტექნიკური მანიპულაციები აწარმოონ თავიანთ უბნებზე, რომ ვინმემ მათთვის ხმის მიცემა ინებოს.
ხომ ხედავ, ყველაფერი აირია. აირია. და ჩვენ დღეს პარლამენტში, როდესაც ხანდახან… ხალხმა, ბევრმა უკვე ინტერესი დაკარგა ამ ინსტიტუტის მიმართ. რატომ? იმიტომ, რომ ყველაფერი ჩვენს ხელშია, მაგრამ ჭკვიანურად უნდა ორგანიზება. აი ასეთი ადამიანები უნდა ავირჩიოთ. და ჩვენ უნდა ვთხოვოთ მათ, რომ მოვიდნენ პარლამენტში. და ჩვენ ასეთი ადამიანები გვყავს.
ახალგაზრდა აქტიური ბიჭებიც არიან, საჭიროა მათი, პასუხისმგებელი ადამიანების ჩართვა. და პრეზიდენტი ბადრა ზურაბის ძე გუნბა ამ მხრივ პირველი უნდა იყოს დაინტერესებული. იმიტომ, რომ მას ეყოლება ეს ხალხი. ეს მისი მარჯვენა ხელია, თუკი ყველაფერი გონივრულად და სწორად გაკეთდება. ის მათთან შეძლებს პასუხისმგებლობის გაზიარებას საჭიროების შემთხვევაში. ის შეძლებს მათთან კონსულტაციებს. ის მათი მეშვეობით დაინახავს საზოგადოებრივი განწყობისა და აზრის რეალურ სურათს.
აბა, მაშინ შეკრებ ადამიანებს, რომლებიც ყველაფერში გეთანხმებიან. დიახ, ეს სასიამოვნოა, მესმის. კომფორტულია, როდესაც რაღაცას ამბობ და ყველა ტაშს გიკრავს. ეს ვიღაცას მოსწონს. მაგრამ ცირკში ხომ არ ვართ? დიდი სირთულეები გვაქვს.
ქვეყანა დანგრეული გვაქვს. ყველაფერს მივეჩვიეთ, რა თქმა უნდა, მაგრამ დანგრეული ქვეყანა გვაქვს. კოლოსალური რაოდენობის პრობლემები გვაქვს. ისეთი შეგრძნებაა, თითქოს ცოტა ზედმეტად გავერთეთ თამაშით, ინალ. იქამდე გავერთეთ, რომ სასაცილოა ზოგიერთი ეპიზოდის ყურება ჩვენს ცხოვრებაში. ძალიან მაშფოთებს ის, რაც ხდება. გულწრფელად გეტყვით.
ძალიან განვიცდი ყველა პროცესს, რომელიც ჩვენს ირგვლივ და ჩვენს შიგნით ხდება. და ახლა ჩემთვის არ აქვს მნიშვნელობა, ვინ ვის მხარესაა, ვინ მომცა მე ხმა, ვინ მისცა სხვას. მზად ვარ ეს ყველაფერი გვერდზე გადავდო. და საჯაროდ ვაკეთებ მიმართვას, გულწრფელად ვაკეთებ. თუ სადმე ჩემი დახმარებაა საჭირო, როგორც მოქალაქის, მზად ვარ. არანაირი თანამდებობა არ მჭირდება, არაფერი. ძალიან განვიცდი. და მე არ ვარ ასეთი ერთადერთი.
ინალ ხაშიგი: არის თუ არა საერთოდ რაიმე კომუნიკაცია ახლა? ან სიგნალები? რაიმე მოლაპარაკებები, შეხვედრები, საუბრები და ა.შ.? გასაგებია, ოფიციოზში ეს არ არის. ვამბობ, რომ აფხაზური პოლიტიკა ყოველთვის კულუარებში კეთდება.
ადგურ არძინბა: ასე ვიტყვი: მე და ბადრა ზურაბის ძე გუნბა ერთი თაობის ადამიანები ვართ. და დიდი ხანია ერთმანეთს ვიცნობთ. და, როგორც უკვე საჯაროდ ვთქვი, ყოველთვის კარგი ურთიერთობა გვქონდა. მიუხედავად იმისა, რომ ორჯერ ვიყავით ოპონენტები, შეიძლება ითქვას. ის იყრიდა კენჭს ვიცე-პრეზიდენტად პირველად, ახლა კი სახელმწიფოს მეთაურის პოსტზე კანდიდატად. თუმცა, აფხაზეთის პოლიტიკური ცხოვრების ყველა ამ პერიპეტიის მიუხედავად, ჩვენ საკმაოდ თანაბარი, სტაბილური, ვიტყოდი თბილი ურთიერთობების შენარჩუნებაც კი შევძელით. და მერე აფხაზეთში ვცხოვრობთ ხომ, ყველაფერი გადაჯაჭვულია – ნათესაური, ესა თუ ის – ყველაფერი გადაჯაჭვულია. და არის ურთიერთგაგება.
ის შეფასება, რაზეც მე ვსაუბრობ, ვხედავ, რომ იქაც არის. ეს იქ რომ არ ყოფილიყო, მე რომ დამენახა, რომ მოქმედი პრეზიდენტი ამ გზით წავიდა, მაშინ დღეს ჩვენ სულ სხვა რიტორიკა გვექნებოდა და დღეს სულ სხვა რეალობა გვექნებოდა ქვეყანაში. და გაცილებით მკაცრად მოვიქცეოდით, ვიდრე ექს-პრეზიდენტის დროსაც კი, რადგან სიტუაცია ძალიან კრიტიკულია. და ახლა ეს არ არის.
ყრილობამ ჩაიარა, რა თქმა უნდა, კრიტიკის გარეშე არა, მაგრამ საკმაოდ კონსტრუქციულ ფორმაში. ამიტომ არის გარკვეული ურთიერთგაგება. რა თქრა უნდა, არიან ძალები, არიან ადამიანები, ვისაც ეს არ სჭირდება.
უკვე 20 წელზე მეტია ეს ხდება აფხაზეთში. ადამიანები, რომლებმაც ისწავლეს მღვრიე წყალში თევზის ჭერა და უკვე ისე, რომ თავიანთ უნარებს შვილებს გადასცემენ. ეს უკვე თაობიდან თაობას გადაეცემა. ეს ხალხი ვერა და ვერ მშვიდდება. მაგრამ ახლა სიტუაცია სხვაა. ახლა ეს ყველაფერი გვერდზე უნდა გადავწიოთ და რეალური რისკებისა და საფრთხეების შეფასებით წინ წავიდეთ. მერე კი გავერკვეთ.
ღმერთმა ქნას, რომ სტაბილურობა იყოს. ღმერთმა ქნას, რომ დაგეგმვის ჰორიზონტი გავაფართოოთ. დღეს დაგეგმვის ჰორიზონტი ზესახელმწიფოებისთვისაც კი კვირების წინ არავის… ვინ შეუძლია ახლა მე და შენ გვიპასუხოს, იქნება თუ არა შემდგომი ესკალაცია ირანში? იქნება თუ არა გამოყენებული ტაქტიკური ბირთვული იარაღი ირანის მიმართ? ამ ქვეყნად არცერთმა ადამიანმა ეს არ იცის.
ინალ ხაშიგი: თავად ტრამპმაც არ იცის მთლად.
ადგურ არძინბა: ვფიქრობ, დიახ. ამაზე გვეცინება, მაგრამ სინამდვილეში ეს ძალიან სერიოზული რამ არის. აი ასეთ სამყაროში ვცხოვრობთ. და მე მინდა, რომ ეს გაცნობიერება ყველას მოგვივიდეს. ჩვენ ცალკე პლანეტაზე არ ვართ, არც ახალ ზელანდიაში ვცხოვრობთ. თუმცა მათაც შეეხოთ ახლა, საწვავზე აქვთ პრობლემები და ა.შ. ანუ ყველასგან შორს მყოფთათვისაც კი, მათთანაც „მიფრინდა“. რაც შეეხება იმ ადამიანებს, ჩვენი საზოგადოების ფენას – ეს მხოლოდ ხელისუფლებაში არ არიან – რომლებსაც ყოველთვის უნდათ რაღაც, „თევზის დაჭერა“. დღესაც რაღაც სიგნალებს ვიჭერ იმის შესახებ, რომ ოპოზიცია არ არსებობს. მაგრამ ეს კვლავ ილუზიებია.
ინალ ხაშიგი: ეს, სხვათა შორის, რეგულარულად ხდებოდა. 2004 წლიდან მოყოლებული, ნებისმიერი ხელისუფლება რაღაც მომენტში კარგავდა ორიენტირებს. და ის ამბობდა, რომ ოპოზიცია, არსებითად, არ არსებობს. და ამ თვითდამშვიდებას მოკლე დროში ძალიან დრამატულ შედეგებამდე მივყავდით.
ამ მხრივ ხანდახან ისიც კი ჩანს, რომ რაც უფრო მეტად აცხადებს ოპოზიცია საკუთარი თავის შესახებ, მით უფრო მშვიდად უნდა იყოს ხელისუფლება. ანუ, როდესაც დუმხარ და ამას აღიქვამენ ისე, რომ ყველაფერი კარგადაა, ეს ყოველთვის ქმნის შემდეგ პრობლემებს. რადგან ხანდახან, როდესაც საზოგადოება თავის სიგნალებს ვერ მიიტანს ხელისუფლებამდე, ეს შემდეგ შადრევანივით ამოხეთქვას, ვულკანის ამოფრქვევას იწვევს. გაჭედვა ხდება. და მე მეჩვენება, რომ ახლა პოზიცია არ არის ისეთი აქტიური.
ადგურ არძინბა: არ არის ისეთი აგრესიული.
ინალ ხაშიგი: აგრესიული, დიახ. და კარგია, რომ ახლა ის არ არის აგრესიული სხვა მომენტების გამო. ახლა არ არის შიდა დავიდარაბის დრო, ირგვლივ ყველაფერი იწვის და ჩვენ, ალბათ, რაღაც ახალი იმპულსები უნდა ვიპოვოთ ჩვენს განვითარებაში, არა მხოლოდ ჩვენი სახელმწიფოს შენარჩუნებაში, არამედ ჩვენი სუვერენიტეტის განვითარებაშიც, ანუ ვიპოვოთ ახალი იმპულსები.
მე მეჩვენება, რომ ჩვენ დიდი ხანია დავკარგეთ ის ორიენტირები, ის შუქურები უნდა არსებობდნენ. რისკენ ვისწრაფვით? ვცდილობ გავიგო, რისკენ ვისწრაფვით. ხანდახან დადის აზრამდე… ზოგიერთი ჩვენი პოლიტიკოსის რიტორიკაში ვხედავ. ისინი ზრუნავენ: კეთილდღეობა გაუმჯობესდება, კიდევ მოვა ინვესტიციები აქ და ა.შ.
თვით რუსეთის მსგავსი უზარმაზარი ქვეყანაც კი… არა მხოლოდ რუსეთი, იგივე შტატებიც კი უკვე ირჩევენ, რომელი ინვესტიციები შეიძლება შემოვიდეს, რომელი არა. თავიანთ უსაფრთხოებაზე საუბრობენ. ჩვენ კი პატარა ქვეყანა ვართ, პატარა ხალხი. სხვა ქვეყანა, სადაც აფხაზები ცხოვრობდნენ და აფხაზებად იწოდებოდნენ, არ არსებობს.
ადგურ არძინბა: და არც იქნება!
ინალ ხაშიგი: და არც იქნება! თურქეთში ნახევარი მილიონი აფხაზი ცხოვრობს. არცერთ აფხაზს ახლა სახელით და გვარით ვერ იპოვი თურქეთში. აი ხაშიგები ცხოვრობენ იქ. სადღაც 50 ოჯახი. მათ ვერ იპოვი როგორც ხაშიგებს. ანუ ისინი ცხოვრობენ რაღაც თურქული გვარებით. მაგრამ ისინი ყველანი თურქული გვარების ქვეშ არიან და ა.შ. ანუ ადამიანებს წართმეული აქვთ საკუთარი იდენტობაც კი. ანუ მათ არ შეუძლიათ თავიანთი გვარების დასახელება. მათ არ შეუძლიათ თქმა, რა ეროვნების არიან.
რამდენად ცინიკური იყო ჩვენი აფხაზური ელიტის რაღაც ნაწილის დადანაშაულება იმაში, რომ ისინი თურქეთისკენ ისწრაფვიან. ჩვენ ვიცით, რა არის თურქეთი.
რისთვის ვამბობ ამას?ჩვენ უნდა გვქონდეს რაღაცები, რისკენაც ვისწრაფვით. ვისწრაფოდით ომის დროს, რომ მოგვეგო ეს ომი. ომის შემდეგ ვისწრაფოდით, რომ ამ ბლოკადაში, ამ გიჟურ ნგრევაში როგორმე გაგვეძლო, მოვგროვებულიყავით. და შემდეგ უკვე ნელ-ნელა აგვშენებინა ეს სახელმწიფო. მერე ვისწრაფოდით იქითკენ, რომ ეღიარებინათ ჩვენი სახელმწიფოებრიობა. და აღიარეს კიდეც. მაგრამ შემდეგ, როგორც ჩანს, შინაგანი მობილიზებულობა დავკარგეთ.
ადგურ არძინბა: დიახ. აი რაზეც ზემოთ ვსაუბრობდით.
ინალ ხაშიგი: და წავიდა უკვე, არსებითად, აი ასეთი ინერციული მოძრაობები. და ადამიანები, რომლებიც აფხაზურ საქმეებს წყვეტენ, ანუ ისინი რაღაც „ხაჭაპურის საქმეებით“, რაღაც „ხაჭაპურის პრინციპით“ ირჩევიან. მთავრობაშიც, პარლამენტშიც, ნებისმიერი ადგილი აღიქმება როგორც რაღაც სარფიანი ადგილი. რამდენად შეგვიძლია ჩვენ თავს უფლება მივცეთ, რომ პატარა აფხაზეთში რომელიმე ადგილი დავინახოთ ექსკლუზიურად სარფიანად? არა ისე, რომ ის ემსახურებოდეს საზოგადოების, სახელმწიფოს ინტერესებს და ა.შ.
ადგურ არძინბა: ეს ის არის, რაზეც ზემოთ ვისაუბრეთ, ინალ. ნამდვილად, ახლა დარწმუნებული ვარ, რომ ნებისმიერი საღად მოაზროვნე ადამიანი სიტუაციას სწორედ ისე აფასებს, როგორც ჩვენ ამაზე ვისაუბრეთ. თუ ჩვენ სწორად და ფხიზლად ვაფასებთ ყველაფერს, შესაბამისი უნდა იყოს მოქმედებებიც. და არჩევნები პარლამენტში უნდა ჩატარდეს ასე – მიმდინარე რისკების გაცნობიერებითა და შეფასებით. თუ არჩევნებს პარლამენტში, თვით არჩევნებს კი არა, არამედ უკვე მათთვის მოსამზადებელ პროცესს ექნება ძველი ფორმაციის წინაპირობები, მაშინ ეს გამონაკლისის გარეშე, ყოველგვარი ვარიანტების გარეშე მიგვიყვანს ესკალაციამდე.
ინალ ხაშიგი: აი ბოლო კითხვა ადგურ, ამ კონტექსტში. დასახელდა იქ ადამიანების სიმბოლური სახელები, რომლებიც პატივსაცემნი არიან საზოგადოებაში. რომ ამ პარლამენტში ნამდვილად ისხდნენ ადამიანები, რომლებსაც შეუძლიათ წარმოადგინონ ერის ინტერესები, აფხაზი ხალხის ინტერესები, ანუ რეალური.
ადგურ არძინბა: აი თქვენი ხშირი სტუმარი ასტამურ გიორგის ძე ტანიაც შეიძლება ამ სიაში ჩაითვალოს.
ინალ ხაშიგი: მათ უნდა შეეხვეწო. მაგრამ აი რას ვამბობ. საპარლამენტო არჩევნების, ჩვენს ირგვლივ არსებული საფრთხეების კონტექსტში, ასეთი სიგნალებისას… ჩვენთან იშვიათად ხდება, რომ ოპოზიციონერმა ან ხელისუფლების წარმომადგენელმა სასიამოვნო სიგნალები გადასცეს თავის ოპონენტებს. ანუ ახლა ვხედავ, რომ აი ჩვენ ყველანი სტაბილურობის მომხრეები ვართ და ა.შ. მაგრამ ახლა ამ დღის წესრიგით შეიძლება სადმე ხელისუფლებასთან მისვლა? აი იგივე ბადრა გუნბასთან, ან ამ პოლიტიკურ ორგანიზაციებში სიარული? იქნება ასეთი სახის დიალოგი და მცდელობა საერთო მნიშვნელამდე მისვლისა?
ადგურ არძინბა: ასე ვიტყვი, ინალ. დიალოგი არსებობს. ის მექანიზმი, რაზეც ზემოთ ვისაუბრე, ჩვენი უფროსი ამხანაგების ინიციატივით. ახლა მიმდინარეობს, რამდენადაც მესმის, გარკვეული კონსულტაციები, რათა შეიქმნას რაღაც მოედანი, მექანიზმი. რადგან საზოგადოებრივი პალატა, რომელიც თქვენ ახსენეთ, ისე ჩამოყალიბდა, რომ… არ დავაკომენტარებ. იქ ბევრი პატივსაცემი ადამიანია, ვინც განიცდიდა, რომ ყველაფერი სხვანაირად ყოფილიყო. მაგრამ იქ ხმების უმრავლესობით… მე ამაზე არ ვამბობ.
არის გარკვეული სიგნალი, არის გარკვეული მოძრაობა. და ვიმედოვნებ, რომ ჩვენი ხმა იქნება გაგონილი.
ეს არ არის ჩვენს ინტერესებში. და არც იმ ადამიანების ინტერესებში, რომლებიც ახლა დავასახელე. და მე შეიძლება ვინმე ვერ დავასახელე, ნურავინ მიწყენს. ჩვენ მართლაც ძალიან ბევრი ღირსეული ადამიანი გვყავს კოლოსალური გამოცდილებით, კოლოსალური უნარებითა და პატრიოტიზმით. და ამ ადამიანებს ჩვენ მართლაც უნდა ვთხოვოთ. მაგრამ ეს მათ კი არ სჭირდებათ. რა თქმა უნდა, მათ ეს სჭირდებათ იმისთვის, რომ აფხაზეთში ყველაფერი კარგად იყოს, მაგრამ ჩვენ მართლაც უნდა ვეხვეწოთ ამ ადამიანებს, რომ ისინი ჩაუდგნენ სათავეში ხელისუფლების ამ შტოს. და აღმასრულებელ ხელისუფლებაშიც უნდა იყვნენ ასეთი ადამიანები. აბა დღეს აღმასრულებელ ხელისუფლებაში, ნუ, არის, დიახ, იქ…
ინალ ხაშიგი: მაგრამ აღმასრულებელი ხელისუფლება მაინც მობილური უნდა იყოს. უნდა იყვნენ ახალგაზრდები, იდეურები. რომლებიც დროს ფეხს უწყობენ. პარლამენტი კი მაინც უფრო გამოცდილი უნდა იყოს, უფრო წარმომადგენლობითი.
ადგურ არძინბა: გეთანხმები. მაგრამ ახალგაზრდებთან და იდეურებთან დაკავშირებითაც ძალიან ფრთხილად უნდა ვიყოთ. ადამიანი ახალგაზრდად ითვლება მანამ, სანამ ის სწავლობს. მე შევხვედრივარ ადამიანებს, რომლებიც 80 წელს გადაცილებულნი არიან და ისინი ისეთ იდეებსა და აზრებს აფრქვევენ, რაც ჩემთვის, ახალგაზრდა ადამიანისთვის, მიუღწეველი დონეა. ამიტომ აქ უკვე დრო ცოტათი შეიცვალა. სიგნალები არის. გარკვეული მოზაიკის აწყობა შეიძლება. აი პირობითად ეს მოედანი. თუ სურვილი იქნება ხელისუფლების მხრიდან, ჩვენი მხრიდან სურვილი არის.
იმ ილუზიებს რომ დავუბრუნდეთ, ინალ, არის, ვიცი, გარკვეული შეუცვლელი მოღვაწეები, რომლებიც თვლიან, რომ ოპოზიცია არ არსებობს და ილუზიებით საკუთარი თავის და ყველა გარშემომყოფის მოტყუებას ცდილობენ. არ არის საჭირო კონსტრუქციული პოზიცია, საზოგადოების აქტიური ნაწილის კონსტრუქციული სახელმწიფოებრივი პოზიცია, კერძოდ ჩვენი, აღქმული იქნას როგორც რაღაც სისუსტე. ჩვენ ვაფასებთ მიმდინარე საფრთხეებსა და რისკებს. ვხედავ, რომ პრეზიდენტიც ასე აფასებს. მაგრამ ჩვენსა და პრეზიდენტს შორის ბევრი-ბევრი სხვადასხვა ფენაა. თუ რაიმე შიდა თუ გარე ელემენტების მიზეზით, მნიშვნელობა არ აქვს…
ჩვენ არ მივალთ დაახლოებამდე, იქამდე, რომ სახელმწიფო წავა საჭირო მიმართულებით, დაალაგებს პრიორიტეტებს. მოდი უზრუნველვყოთ, პირველ რიგში, საკუთარი უსაფრთხოება. შენ საუბრობ ჩვენი ქვეყნის მომავალზე, საით მივდივართ. ამ ეტაპზე მოდით უზრუნველვყოთ უსაფრთხოება ჩვენი შვილებისთვის, ჩვენი მომავალი თაობებისთვის, რომ მათთვის მაინც, მინიმუმ, შევინარჩუნოთ ეს ქვეყანა. მერე კი ვიფიქროთ…
სხვათა შორის, სამყარო ახლა ისე დინამიურად იცვლება, ის შეიცვლება. ეს უკვე უდავოა. ის, რომ დიდი სახელმწიფოები შეეჯახებიან ერთმანეთს პირდაპირ კონფლიქტში, ეს საერთოდ დარწმუნებული ვარ ამაში. უბრალოდ დროის საკითხია. ეს შეიძლება ერთ თვეში მოხდეს, შეიძლება ერთ წელიწადში მოხდეს. მაგრამ ის, რაც უკვე დაიწყო, ანუ სამყაროს გადანაწილება ძლიერის უფლებით – ვინც ძლიერია, ისაა მართალი – ეს პროცესი შეუქცევადად გაშვებულია, ეს ფაქტია. რით დასრულდება ეს, არავინ იცის.
მაგრამ თუ ჩვენ ამ ახალ პირობებში და ამ ხანგრძლივი გამოცდების განმავლობაში, რომლებსაც კაცობრიობა გადალახავს, ჩვენ, როგორც აფხაზეთის სახელმწიფო, შევძლებთ საკუთარი თავის შენარჩუნებას, დაცვას, მაშინ, უდავოდ, დავიკავებთ ღირსეულ ადგილს მომავალ სამყაროში და მივიღებთ საერთაშორისო აღიარებას – იმას, რისკენაც ყველანი ვისწრაფვით, და აფხაზეთი გახდება უკვე აბსოლუტურად აღიარებული სახელმწიფო და უკვე ვიქნებით საერთაშორისო პროცესის ნაწილი, სრულუფლებიანი მონაწილეები. გასაგებია, ჩვენ გვაქვს იქ, პირობითად, მიკროზომები, მაგრამ…
ინალ ხაშიგი: ნუ, თუნდაც მიკრო.
ადგურ არძინბა: დიახ, ამ გაგებით და დასასრულს, ჩვენ ქართველებზე ვსაუბრობთ სულ, და აი მე ყოველთვის მაკვირვებს – მათ კონსტიტუციაში ბოლო მუხლში წერია, რომ ისინი ისწრაფვიან ევროკავშირში და ა.შ. ხანდახან იქ წინააღმდეგობებია. ისინი ისწრაფვიან ევროკავშირში, რომლის ფარგლებშიც არსებობენ ისეთი მიკროსახელმწიფოები, როგორიცაა ლიხტენშტეინი, მონაკო, ანდორა, ლუქსემბურგი. ეს სახელმწიფოები არსებობენ იქ და არავის უნდა მათი დაპყრობა.
ისინი იქით ისწრაფვიან, მაგრამ თავადვე არ სურთ იმ ფაქტის მიღება, რომ აქ შეიძლება იყოს პატარა სახელმწიფო, მცირე, მყუდრო, ლამაზი სახელმწიფო სახელწოდებით აფხაზეთი – მათ ამ ფაქტის მიღება არ სურთ. მაგრამ საბოლოო ჯამში, ვფიქრობ, რომ ჩვენი ქართველი მეზობლებიც, ვინმე ნახავს ჩვენს ინტერვიუს… მოდით დავასრულოთ უკვე, კვლავ ვიმეორებ, ამ ილუზიების მშენებლობა.
აფხაზეთში ხალხი ძალიან კეთილია, ძალიან სტუმართმოყვარე და ჩვენ ყველას გვიხარია სტუმრის მიღება. ჩვენ მზად ვართ ყველასთან სასაუბროდ, ჩვენ გვინდა შეთანხმება, ჩვენ გვინდა ურთიერთობა, ჩვენ გვინდა ნორმალურად ცხოვრება ყველა ჩვენს მეზობელთან. მაგრამ საქართველოს მხრიდანაც უნდა იყოს გარკვეული ნაბიჯები. ნუ, მინიმუმ ახლა მესმის საჯარო სივრცეში განიხილება ტრანზიტი. ეს კარგი საქმეა, რატომაც არა? მაგრამ როგორ შეიძლება მისი განხილვა, თუ საქართველომ თავადვე მოაჭრა ფეხები ამ პროექტს 2008 წელს, როდესაც მიიღო კანონი ოკუპირებული ტერიტორიების შესახებ. აბსოლუტურად გიჟური კანონი.
ინალ ხაშიგი: ესე იგი უნდა მივაღწიოთ, რომ ეს კანონი…
ადგურ არძინბა: დიახ, და ესეც წინააღმდეგობაა. რუსეთის ფედერაცია აგრესორია მათი კანონმდებლობით. მან მოახდინა ოკუპაცია პირობითად, როგორც ისინი ამბობენ. თუმცა მათ მშვენივრად იციან მთელი სიმართლე. ჩვენზე უკეთ იციან სიმართლე, მაგრამ ამავე დროს…
ინალ ხაშიგი: რუსეთი არის საქართველოსთვის მთავარი ეკონომიკური, სავაჭრო პარტნიორი.
ადგურ არძინბა: დიახ. ასეთი ურთიერთსაწინააღმდეგო მიდგომები უკვე არასერიოზულია. მოდით სერიოზულად შევთანხმდეთ. თუ თქვენ გსურთ ევროკავშირში შესვლა, სადაც არის ისეთი სახელმწიფოები, როგორიცაა ლიხტენშტეინი და ა.შ., აბა აქ რატომ არ შეგიძლიათ ამის აღიარება?
ახალგაზრდობაში აქტიურად ვითარდება აზრი იმის შესახებ, რომ ჩვენ არ ვართ აფხაზები, არამედ ვართ „აფსუები“. აფხაზები სხვა ვინმეა, ჩვენ კი ამ სახელში განვსახიერდით. მაგრამ ამავე დროს სხვა რამაა სასაცილო: აფხაზურ ენას ისინი აღიარებენ. ანუ ის არსებობს მათთვის, ეს აფხაზური ენა. ისინი იქ სადღაც ინსტიტუტშიც კი ასწავლიან აფხაზურ ენას.
ინალ ხაშიგი: ოფიციალურად კონსტიტუციით საქართველოში ის სახელმწიფო ენად ითვლება.
ადგურ არძინბა: ანუ აფხაზურ ენას აღიარებენ. მაგრამ მაშინ თუ აფხაზური ენა აღიარებულია, ჩვენ კი თითქოს არ ვართ აფხაზები, აბა შეხედონ ამ ენას. ეს ენა ენათესავება…
ინალ ხაშიგი: იქ წერია, რომ აფხაზური ენა სახელმწიფოა, მაგრამ აფხაზები გამოდის, რომ არ არიან ეს აფხაზები, არამედ „აფსუები“ არიან, ხოლო აფხაზები სულ სხვები არიან, ეს ისინი არიან. მაშინ რომელია ის აფხაზური ენა, ის მინდა გავიგო.
ადგურ არძინბა: აფხაზური ისაა, რომელზეც მე და შენ ვსაუბრობთ. ხოლო ეს ენა – ის ენათესავება ენებს, ჩრდილოეთის ხალხებს, ჩვენს ძმებს. ანუ, აქ ასეთი ელემენტარული წინააღმდეგობებიცაა. და ინგოროყვას ეს თეორიაც რომ ავიღოთ – ასტამურ ტანია, სხვათა შორის, თქვენს გადაცემაში ამბობდა ერთხელ – მისი ვერსიითაც კი იქ სადღაც 500 წელი გამოდის, ხომ?…
საქართველოს ხელმძღვანელობაში ჩვენ ვხედავთ გარკვეულ პრაგმატულ პოზიციას. საქართველოს ხელმძღვანელები, ოფიციალურებს ვგულისხმობ, ისინი პრაქტიკულად პლუს-მინუს ჩემი და ბადრა ზურაბის ძის ტოლები არიან. და ჩვენი შვილებიც ტოლები არიან, სავარაუდოდ. არ მგონია, რომ მათ უნდოდეთ თავიანთ შვილებს, და არც ჩვენ გვინდა ჩვენს შვილებს დავუტოვოთ ეს საკითხი გადაუჭრელი. ამიტომ, თუ ჩვენი ესმით…
ინალ ხაშიგი: ესმით, ესმით!
ადგურ არძინბა: მინდა, რომ რაღაცამდე მივიდეთ. ვფიქრობ, საქართველოში უამრავი ძალიან განათლებული, ჭკვიანი ადამიანია. მაგრამ ერთი რამ უნდა გვესმოდეს: თუ ჩვენ თავად არ შევთანხმდით, მაშინ ჩვენ გავხდებით ინსტრუმენტი დიდი სახელმწიფოების დაპირისპირებაში.
ინალ ხაშიგი: ადგურ, დიდი მადლობა ამ საუბრისთვის. ვიმედოვნებ საერთოდ, რაზეც დღეს ვისაუბრეთ – შიდაპოლიტიკური დიალოგის აუცილებლობაზე აფხაზეთის შენარჩუნებისთვის, აფხაზეთის განვითარებისთვის, იმისთვის, რომ მზად ვიყოთ ყველაფრისთვის ამ მშფოთვარე სამყაროში – გმადლობთ. ნახვამდის. ბედნიერად. მომავალ შეხვედრამდე.
ადგურ არძინბა: დიდი მადლობა.
