სირია და აფხაზეთი

მიმდინარე წლის სექტემბერში ევროკომისიის პრეზიდენტმა ურსულა ფონ დერ ლაიენმა „კოალიცია ცვლილებისთვის“ გაგზავნილ წერილში დაადასტურა, რომ ევროკავშირი სირიასთან კომუნიკაციისას საქართველოს ოკუპირებული ტერიტორიების აღიარების გაუქმების საკითხს დააყენებს.

სირიის მიერ აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აღიარება მხოლოდ დამასკოს პოზიციის გამო არ არის მნიშვნელოვანი. სირია არაბული სამყაროს ნაწილია, ამიტომაც საინტერესოა საქართველოს კონფლიქტის თემაზე არამხოლოდ სირიის, არამედ ზოგადად არაბული ქვეყნების განწყობების გაანალიზება.

ამ თემებზე აღმოსავლეთმცოდნე და დოჰას უნივერსიტეტის კონფლიქტის მართვის მაგისტრ გიგა გიგაურთან ინტერვიუს გთავაზობთ.

არაბულ სამყაროზე საუბარი სირიით დავიწყოთ. ასადის ხელისუფლებამ აფხაზეთის დამოუკიდებლობა 2018 წელს აღიარა. რამ იქონია ამ გადაწყვეტილებაზე გავლენა?

გიგა გიგაური: არაბული სამყარო ბევრ ქვეყანას მოიცავს და თითოეულ მათგანს თავისი სპეციფიკა გააჩნია. ყოველი მათგანის საგარეო პოლიტიკა ადგილობრივ ინტერესებზეა დაფუძნებული.

თვითონ სირიის შემთხვევა ერთ-ერთი ყველაზე საინტერესოა. ეს ქვეყანა არაბულ სამყაროს განეკუთვნება, მაგრამ დღემდე ერთადერთ არაბულ ქვეყნად რჩება, რომელმაც აფხაზეთისა და ცხინვალის დამოუკიდებლობა აღიარა. ერთი შეხედვით ეს გადაწყვეტილება თანამედროვე რუსულ-სირიული ან ასადისა და პუტინის შეთანხმება იყო, თუმცა ჩვენ უნდა გვესმოდეს ამ ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობების სპეციფიკა და წარსული.

ჩვენ ვერ ვიტყვით, რომ ეს გადაწყვეტილება სირიელი ხალხის ინტერესს გამოხატავდა. თუმცა ეს ნაბიჯი ნამდვილად გამოხატავდა რუსეთსა და სირიას შორის ათწლეულობით ნაშენებ პოლიტიკურ, ეკონომიკურ თუ სამხედრო კავშირებს. ამ ორ ქვეყანას შორის ურთიერთობები ყოველთვის იყო მყარი და ძლიერი.

ეს ურთიერთობა ჯერ კიდევ საბჭოთა კავშირიდან იწყება, მას მერე რაც სირიის რესპუბლიკა მეოცე საუკუნის შუა წლებში დამოუკიდებელი გახდა. კავშირები კიდევ უფრო მეტად ასადების დინასტიის დროს გამყარდა. ჯერ კიდევ ჰაფეზ ალ-ასადის დროს გაჩნდა პირველი საბჭოთა სამხედრო ბაზები რეგიონში. მაშინ ტარტუსის საზღვაო პორტში საბჭოთა საზღვაო ლოგისტიკის აშენება იმასაც უკავშირდებოდა, რომ ამ ფორმით მოსკოვმა სირიას ვალებიც ნაწილიც ჩამოაჭრა.

თითქმის იგივე განმეორდა 2018 წელს აფხაზეთისა და ცხინვალის რეგიონის აღიარებით. ორივე სახელმწიფო ერთმანეთს პოლიტიკურ მხარდაჭერას უცხადებდა. იგივე რუსეთი სირიის სამოქალაქო ომში ასადების დინასტიის მოკავშირე იყო. სწორედ ამგვარი ურთიერთობების ფონზე უნდა დავინახოთ სირიის 2018 წლის გადაწყვეტილება. მოგვიანებით უკვე 2022 წელს სირიამ უკვე დონეცკისა და ლუგანსკის რესპუბლიკებიც აღიარა.

ხშირად ახსენებენ ხოლმე სირიაში მცხოვრებ მუჰაჯირების შთამომავლებს. ამ ჯგუფს რამე გავლენა თუ გააჩნია სირიის შიდა პოლიტიკაში?

გიგა გიგაური: ჩემი აზრით 2018 წლის გადაწყვეტილებებზე მუჰაჯირების შთამომავლებს დიდი გავლენა არ ჰქონიათ. ეს ჯგუფი ასადის მართველობის დროს აფხაზებთან კულტურულ კავშირებზე ზრუნავდა, თუმცა მათ პოლიტიკური გავლენა პროცესებზე არ ჰქონიათ.

მუჰაჯირების შთამომავლებს გამოკვეთილი პოლიტიკური ძალა არ გააჩნიათ. ისინი უფრო მეტად ეკონომიკურ საქმიანობაში არიან ჩართული. ჩვენ ეს ჯგუფი არ უნდა წარმოვიდგინოთ, როგორც ასადის მხარდამჭერი ან მის წინააღმდეგ მებრძოლი ჯგუფი.

კულტურული კავშირების გამო მათ მოეწონათ აფხაზეთის აღიარების იდეა და დღესაც სიხარულით უსვამენ ხაზს, რომ რეჟიმის ცვლილების მიუხედავად სირიის მთავრობამ ის გადაწყვეტილება არ შეცვალა. მათი როლი ყველაზე მეტად დე-ფაქტო ხელისუფლების წარმომადგენლების ვიზიტების დროს ჩანს, როდესაც მუჰაჯირების შთამომავლები მათ მასპინძლობენ და კულტურულ კავშირებს ინარჩუნებენ.

მოსაზრება: რატომ აგრძელებს სირია აფხაზეთის დამოუკიდებლობის აღიარებას ხელისუფლების შეცვლის შემდეგ?

თუმცა როგორც პოლიტიკური ძალა, მოთამაშე – ამ ჯგუფს რამე გავლენა სირიის ძველ თუ მოქმედ ხელისუფლებებზე არ ქონდა და არ აქვს. ისინი რეალურად კულტურულ თემს წარმოადგენენ.

როგორია სხვა არაბული ქვეყნების დამოკიდებულება ან იქაური საზოგადოებების ცოდნა საქართველოს კონფლიქტების შესახებ? ჩვენს რეგიონშიც არაბები ბოლო რამდენიმე წელიწადია, როგორც ინვესტორები ისე გამოჩნდნენ და რაიმე სახის პოლიტიკურ მოთამაშეები არ არიან. მათთვის ჩვენი რეგიონი უცხო და უცნობია?

გიგა გიგაური: არაბულ საზოგადოებებში ძალიან ცოტა რამე თუ იციან საქართველოს კონფლიქტებზე. ვგულისხმობ თუნდაც აკადემიურ წრეებს. დიდი ინტერესი ამ თემის მიმართ არ აქვთ. მოსახლეობას კი საქართველოზე ან მწირი ინფორმაცია აქვს, ან არც იციან ამ კონფლიქტების შესახებ. ამიტომაც ვახსენე დასაწყისშივე, რომ 2018 წლის გადაწყვეტილება სირიელების გააზრების და ცოდნაზე დაფუძნებული გადაწყვეტილება არ ყოფილა.

მე მახსენდება ძალიან საინტერესო შემთხვევა. მე ვნახე ბატონ აპოლონ სილაგაძის ინტერვიუ. ის იყო საქართველოს პირველი ელჩი კაიროში. 2000 წელს არაბულ გაზეთში გამოქვეყნდა მისი ინტერვიუ. იქ მას მოუწია განემარტა და მკაფიოდ გაესვა ხაზი, რომ აფხაზეთში მომხდარი კონფლიქტი არ იყო რელიგიური. 90-იან წლებში არაბული ქვეყნების ნაწილში მიაღწია იმ ინფორმაციამ, რომ სადღაც საქართველოში მუსულმან აფხაზებსა და ქრისტიან ქართველებს შორის ომი მიმდინარეობდა.

იმ პერიოდში, როგორც ჩანს ამ კონფლიქტზე გავრცელებული იყო წარმოდგენა, რომ საქართველოში ქრისტიანი უმრავლესობა მუსულმან უმცირესობას ჩაგრავდა. სწორედ ამიტომაც აპოლონ სილაგაძეს უწევს ამ საკითხის წინ წამოწევა და განმარტების მიცემა.

ამგვარი იყო წარმოდგენები 20-30 წლის წინ. დღეს კი არაბული სამყაროდან მხოლოდ სირია წარმოადგენს გამონაკლისს, რომელმაც ამ თემას ყურადღება მიაქცია, და როგორც უკვე ვთქვით მათი გადაწყვეტილება სრულად რუსეთთან ურთიერთობით იყო ნაკარნახევი და არა კონფლიქტის ცოდნით ან უშუალოდ დამასკოს კავკასიური პოლიტიკით.

არაბული ქვეყნების პასიურობა მხოლოდ ჩვენს რეგიონში ჩაურევლობით და ნაკლები ცოდნით არ განიმარტება. ამ ქვეყნებისთვის სუვერენიტეტისა და ტერიტორიული მთლიანობის საკითხი ძალიან მნიშვნელოვანია.

უშუალოდ ჩვენს კონფლიქტურ რეგიონებს რომ შევეხოთ – თქვენი დაკვირვებით ახლა რა მდგომარეობაშია სამშვიდობო პოლიტიკა?

გიგა გიგაური: ჩემს სამაგისტრო კვლევისას მე ვიმუშავე გაყინული კონფლიქტის ფენომენზე. ამ პრიზმიდან რომ შევხედოთ დღეს აფხაზეთის კონფლიქტი არის მკაფიო მაგალითი თუ რა შედეგებამდე შეიძლება მივიდეს არასწორი სამშვიდობო პოლიტიკა.

ჩვენ დღეს ვხედავთ არასტაბილურ პოლიტიკურ გადაწყვეტილებებს, გადაუჭრელ პრობლემებს, მდგომარეობას რომელიც ძალიან დაშორებულია მშვიდობის იდეას. დღეს შეიძლება შეიარაღებული კონფლიქტის საშიშროება არ იყოს, მაგრამ ეს არ გამორიცხავს ძალადობის განახლებას. არაფერი გამორიცხავს ძალადობის განახლებას.

ერთ-ერთ საუბარში ბატონმა პაატა ზაქარეიშვილმა აღნიშნა, რომ ეს გაყინული კონფლიქტები ერთგვარ მაცივარს წარმოადგენენ, ხოლო საერთაშორისო პლატფორმები [ჟენევის ფორმატი და სხვა] – საყინულეს ამ მაცივარში.

დღეს არანაირი სამშვიდობო პროცესი არ მიმდინარეობს. საუბარი კონფლიქტის მოგვარებაზე საერთოდ არაა. რასაც ვხედავთ ეს არის პროცესი, რომ კონფლიქტი იყოს და დარჩეს მართულად.

ყველა მხარეს აქვს თავისი ხედვები, მიზნები მაგრამ ისინი ერთმანეთს არ ესაუბრებიან. არ ან ვერ თანხმდებიან თემებზე, რომლებიც ორივე მხარისთვის საინტერესო და მნიშვნელოვანი შეიძლება იყოს.

თემატურად რა საკითხებს გამოყოფდით, რაზეც ქართულ და აფხაზურ მხარეებს შეუძლიათ დიალოგის, თანამშრომლობის დაწყება?

გიგა გიგაური: დღევანდელი რეალობიდან გამომდინარე შეიძლება ეს უტოპიურად ჟღერდეს, მაგრამ ამგვარი საერთო ინტერესის თემა შეიძლება იყოს განათლება.

საზოგადოებებს შორის დიდი ნაპრალია გაჩენილი და ვამჩნევთ, რომ ამ ნაპრალს განათლების სისტემები უფრო მეტად აფართოებენ. შეგვიძლია ვისაუბროთ ჯანდაცვაზე, როგორც საერთო ინტერესის სფეროზე. ვფიქრობ აფხაზური მხარეც უნდა იყოს აღიარებული. როგორც კონფლიქტის მხარე და მათ მეტი სუბიექტურობა უნდა მივანიჭოთ.

საბაზისო აუცილებლობაა, რომ ერთმანეთთან საუბარი პრობლემა არ უნდა იყოს. ასეთი რამ არ უნდა აკვირვებდეს ვინმეს, მით უფრო არ უნდა აღიზიანებდეს. ეს საუბრები, შეხვედრები და დიალოგი ნორმად უნდა იქცეს.