პოლიტიკური კრიზისი აფხაზეთში

აფხაზეთში მთავრობასა და ოპოზიციას შორის დაპირისპირება მწვავდება. გაზეთ „ჩეგემსკაია პრავდას“ რედაქტორი ინალ ხაშიგი ისტორიკოსთან და პოლიტოლოგ ასტამურ ტანიასთან ერთად განიხილავს ამ კრიზისის მოგვარების გზებს. განხილვის კიდევ ერთი თემაა, შესაძლებელია თუ არა რუსეთიდან საქართველოსკენ აფხაზეთის გავლით რეგიონული რკინიგზის გახსნა.

ძირითადი არგუმენტები:

1. რუსული პასპორტების საკითხის პოლიტიზაცია

• მთავრობასა და ოპოზიციას შორის დავა ორ საკითხზე მიმდინარეობს: 1) ოპოზიციის წევრების წინააღმდეგ სისხლის სამართლის საქმეები და 2) მოსკოვის მიერ აფხაზეთში რუსული პასპორტების მიღების აქამდე არსებული ვარიანტის გაუქმება.
• ასტამურ ტანია მიიჩნევს, რომ გამოსავალი მარტივია: ყველაფერი მხოლოდ კანონისა და სასამართლოების მეშვეობით უნდა გადაწყდეს.
• ადგილობრივი მაცხოვრებლები, განსაკუთრებით პენსიონერები, ისურვებდნენ რუსული პასპორტების მიღებას აფხაზეთში ყოფნის დროს.
• ამ ვარიანტის გაუქმება პოლიტიკურ ზეწოლად აღიქმება, მაგრამ ეს არ მოხდებოდა, სისტემა სათანადოდ რომ ყოფილიყო ორგანიზებული.

2.აფხაზეთი და რუსეთი

• აფხაზეთი მნიშვნელოვნად არის დამოკიდებული რუსეთზე (უსაფრთხოება და გარე სამყაროსთან კომუნიკაცია).
• თუმცა, აფხაზეთი უარს ამბობს დამოუკიდებლად გადაჭრას ის საკითხებიც კი, რაც რესპუბლიკაში მუდმივ პოლიტიკურ კრიზისებს იწვევს.
• მას საკუთარი ეკონომიკისა და სახელმწიფო ინსტიტუტების განვითარება სჭირდება.
• რუსეთთან ურთიერთობებში მნიშვნელოვანია სიფრთხილის გამოჩენა.

3. ჩვენ გვჭირდება ნორმალური შიდა პოლიტიკური დიალოგი

• ძველი პოლიტიკური ელიტები მიდიან, ახლები კი გაცილებით სუსტები არიან.
• პარლამენტი უფრო მეტად წვრილმანი ეკონომიკური საკითხებით არის დაინტერესებული, ვიდრე სახელმწიფოებრივი საკითხებით.
• ჩვენ გვჭირდება ნორმალური პოლიტიკური დიალოგი და არა ბრძოლა თუ „ვინ ვის წინააღმდეგაა“
• ახალი იდეა – „სამოქალაქო ფორუმი“ – შეიძლება დაეხმაროს საზოგადოებისთვის განსხვავებული მოსაზრებების საჯაროდ წარდგენას.

4. რკინიგზის კავშირი აფხაზეთის გავლით

• რეგიონში სიტუაცია იცვლება და ახალი სატრანსპორტო დერეფნები ჩნდება.
• თუ აფხაზეთი ჩაერთვება, ეს ეკონომიკურ განვითარებასა და უსაფრთხოების ზრდას გამოიწვევს.
• მნიშვნელოვანია, უფრო აქტიური მონაწილეობა საკუთარი მომავლის ჩამოყალიბებასა და რეგიონულ პროექტებში.

ინტერვიუს სრული ტექსტი:

ინალ ხაშიგი:

გამარჯობა, ეთერშია “ჩეგემსკაია პრავდა”. დღეს ვისაუბრებთ როგორც შიდა, ისე საგარეო საკითხებზე.დღეს სტუმრად გვყავს ჩვენი მუდმივი პოლიტიკური ექსპერტი ასტამურ ტანია. ასტამურ, გამარჯობა. დავიწყებ კონფლიქტით, რომელიც ამჟამად ყველაზე მწვავე ფაზაშია. ეს ეხება ხელისუფლებასა და ოპოზიციას შორის დაპირისპირებას, როგორც სისხლის სამართლის საქმესთან, ისე პასპორტების საკითხთან დაკავშირებით. თვითონ ოპოზიციის წარმომადგენლებიც კი, ვისთანაც ვსაუბრობ და რომლებიც ამ თემას აქტიურად განიხილავენ, აცნობიერებენ, რომ საჭიროა გარკვეული კომპრომისის პოვნა და სიტუაციის დამშვიდება. შენ როგორ ხედავ ამ კონფლიქტის განვითარებას უფრო პოზიტიური სცენარის შემთხვევაში?

ასტამურ ტანია:

არსებობს ძალიან მარტივი ფორმულა: როდესაც არ იცი, როგორ მოიქცე – იმოქმედე კანონის შესაბამისად. ჩვენ ვაცხადებთ, რომ დამოუკიდებელი, სუვერენული სახელმწიფო ვართ. ამ სახელმწიფოს აქვს შესაბამისი ხელისუფლების ორგანოები და სამართალდამცავი სტრუქტურები. ჩემი აზრით, აუცილებელია მოქმედება კანონით დადგენილი პროცედურის ფარგლებში.
რადგან საქმე სასამართლოშია, ყველა დაინტერესებულია ინსტიტუტების, მათ შორის სასამართლოს, ლეგიტიმურობის გაზრდით და მათი მუშაობის გამარტივებით. რატომ უნდა ვივარაუდოთ, იქნება სასამართლო სამართლიანი თუ უსამართლო? მე ვკითხულობ სხვადასხვა განცხადებებს. სასამართლო ჩვენთან საჯაროა. იქ შესაძლებელია ტრიბუნის გამოყენება და საკუთარი არგუმენტების წარმოდგენა საქმის ყველა გარემოებასთან დაკავშირებით. ჩემი აზრით, ეს ერთადერთი გამოსავალია. თუ ამ საკითხებს ქუჩის კულტურის ფარგლებში გადავწყვეტთ, კარგი შედეგი არ დადგება. ჩვენ ვიცით, რომ ჩვენი საზოგადოება მოწყვლადია, კონტექსტიც ძალიან რთულია. ამიტომ სხვა ვარიანტს ვერ ვხედავ, რომელიც მიგვიყვანს იმ შედეგებამდე, რომლის მიღწევასაც ველოდებით. ვფიქრობ, ამ სიტუაციიდან უნდა გამოვიდეთ არა ნახევრად დანგრეული მდგომარეობით, არამედ უფრო მყარად და სამართლებრივად საფუძვლიანად. საბოლოოდ, სახელმწიფო კანონზე დგას.

სატრანზიტო პოლიტიკა კავკასიაში – რეალურია თუ არა დერეფანი აფხაზეთის გავლით?

ინალ ხაშიგი:

მეორე მხრივ, ეს ისტორია – იმის გამო, რომ უკვე რამდენიმე თვეა ვითარდება – ზედმეტად ხმაურიანი გახდა. შესაბამისად, ნებისმიერი მოქმედება სხვადასხვაგვარად აღქმული იქნება. დიდი ტრიბუნიდან გაკეთებული განცხადებებიც სხვადასხვაგვარად აღქმული შეიძლება იყოს. მე მოვისმინე პრეზიდენტის ინტერვიუ, სადაც ის მოუწოდებდა, რომ ეს საქმე არ გაეპოლიტიზირებინათ. მაგრამ, ჩემი აზრით, ის თავიდანვე პოლიტიზირებული იყო. თუ დროულად მოხდებოდა ის, რაზეც შენ საუბრობდი – თუ კანონი იმოქმედებდა, ალბათ ეს განყოფილებაც საერთოდ არ იარსებებდა.

ასტამურ ტანია:

ჩვენ ხომ ამ პრობლემას პირველად არ განვიხილავთ. ამაზე უკვე ბევრჯერ ვისაუბრეთ. ეს იყო ხელისუფლების დაგვიანებული რეაქცია. ასეც განვიხილეთ.

ინალ ხაშიგი:

მაგრამ თუ ვისაუბრებთ არა მხოლოდ თავად სისხლის სამართლის განყოფილების კონტექსტში, არამედ ამ სიტუაციიდან გამოსვლაზეც, მაშინ გვაქვს ასეთი სიტუაცია: თითქმის არასოდეს, არც ერთ საქმეში არ მოიძებნება ადამიანი, რომელიც აღიარებს, რომ შეცდომა დაუშვა. ვისი გათვლის შეცდომაა ეს? აი ის საკითხი, რომელიც უკავშირდება რუსეთის შიდა პასპორტების გაცემას აფხაზეთის ტერიტორიაზე, უფრო ზუსტად – შსს-ს განყოფილებებში. ამაზე დიდი მოთხოვნაა ადამიანებში, განსაკუთრებით საპენსიო ასაკის მოქალაქეებში, რომლებიც არსად მოგზაურობენ. მათ ყოველ ხუთ წელიწადში ერთხელ უწევთ პასპორტის გამოცვლა, ლოდინი და თანხის გადახდა დოკუმენტის მისაღებად. ბუნებრივია, მათთვის უფრო მარტივია ერთხელ მიიღონ შიდა პასპორტი და სიცოცხლის ბოლომდე აღარ შეცვალონ. მეორე მხრივ, თითქოს უმაღლეს დონეზე შეთანხმება არსებობს, მაგრამ შემდეგ შესაბამის სტრუქტურებს უნდა ემოქმედათ. რა იყო საჭირო იმისთვის, რომ ეს ყველაფერი ლეგიტიმური გამხდარიყო? აღმასრულებელ ხელისუფლებას უნდა წარედგინა თავისი ხედვა პარლამენტისთვის, ხოლო პარლამენტმა შემდეგ უნდა მიიღოს შესაბამისი გადაწყვეტილება.

საქართველოდან აფხაზეთის გავლით რუსეთში ტვირთების ფარული მიწოდება — აფხაზი ექსპერტების შეფასება

ასტამურ ტანია:

ჩვენს პოლიტიკაში ემოციები ყოველთვის ბევრია და ეს კარგიც არის. რადგან ემოციების გარეშე პოლიტიკა უსიცოცხლო და მკვდარ მასას ჰგავს. მნიშვნელოვანია, რომ საზოგადოებაში არსებობდეს დისკუსია, სადაც შეხედულებები ერთმანეთს ეჯახება. მაგრამ, ჩემი აზრით, ჩვენ არ ვარსებობთ იზოლირებულ სივრცეში. თუ აფხაზეთი ისეთივე მდგომარეობაში იქნებოდა, როგორც სხვა სრულად აღიარებული პოსტსაბჭოთა რესპუბლიკები, სიტუაცია განსხვავებული იქნებოდა. მეორე რეალობა კი ის არის, რომ ბევრი პროცესი, რომელიც ჩვენთან მიმდინარეობს, დაკავშირებულია იმასთან, რომ გარე სამყაროსთან ჩვენი ერთადერთი კავშირი და უსაფრთხოების წყარო არის რუსეთის ფედერაცია. დე ფაქტო, ძნელია გვიწოდო სახელმწიფო, რომელიც სრულად თანასწორია ევროპულ ქვეყნებთან. რეალურად, ჩვენ პროტექტორატი ვართ. ეს ნაწილობრივ ჩვენი ბრალიცაა – მრავალი საკითხი ათწლეულების განმავლობაში თვითონ არ გადავწყვიტეთ. ის პასუხისმგებლობა, რომელიც ჩვენ უნდა აგვეღო, მეგობარ სახელმწიფოს გადავაბარეთ. მაგრამ არ უნდა დაგვავიწყდეს – ის სხვა სახელმწიფოა. ალბათ უნდა განვსაზღვროთ სამუშაოების ფრონტი, რომლის შესრულებაც შეგვიძლია. არ შეიძლება მუდმივად პრეტენზიების წამოყენება და ამავე დროს პასუხისმგებლობისგან თავის არიდება. ახლა ამას კრიზისს უწოდებენ. სიმართლე გითხრათ, მე ეს ეპიზოდები კრიზისად არ მიმაჩნია. ჩვენ დიდი ხანია მუდმივი კრიზისის მდგომარეობაში ვცხოვრობთ. ეს გამოწვეულია იმით, რომ მოთხოვნებსა და სურვილებს ვაცხადებთ, მაგრამ მათი განხორციელებისთვის ძალიან ცოტას ვაკეთებთ. ცხოვრება ჩვენს გარშემო ვითარდება. აფხაზეთშიც ვითარდება ცხოვრება. ვითარდება ეკონომიკური პროცესებიც. სტატიკურ მდგომარეობაში დიდხანს ვერ დარჩებით. საკუთარი პროგრამა უნდა განვსაზღვროთ.

ჩვენ ვაცხადებთ, რომ სუვერენული სახელმწიფო ვართ. მაგრამ რა სფეროებს ვადგენთ ჩვენი პასუხისმგებლობის ფარგლებში?დიახ, ჩვენ მჭიდროდ ვართ დაკავშირებულნი რუსეთთან – ვიმყოფებით მისი უსაფრთხოების ინტერესების სფეროში, რუბლის ზონაში და სხვა მსგავს სტრუქტურებში. ჩვენ განსაკუთრებულ ურთიერთობებს გვაქვს. რუსეთის მფარველობის ქვეშ ვიმყოფებით. მაგრამ ამ ჩარჩოებშიც შესაძლებელია კონკრეტული ნაბიჯების გადადგმა. წინააღმდეგ შემთხვევაში მუდმივად შევხვდებით იმას, რომ რაღაც შეუძლებელია და ვერაფერს მივაღწევთ. ამიტომ საჭიროა, ჩვენ თვითონ ვიმოქმედოთ. სამართლიანად დაისვა საკითხი: ჩვენ ხომ რუსეთთან გვაქვს ხელშეკრულებითი ბაზა ჩვენი დოკუმენტების აღიარებისთვის. მაგრამ ამ საკითხზე მუშაობაც აუცილებელია. როდესაც რუსეთში მიიღეს შესაბამისი გადაწყვეტილებები, ისინი აფხაზეთის წინააღმდეგ არ ყოფილა მიმართული. ისინი ვრცელდება რუსეთის ყველა მეზობელ სახელმწიფოზე – მართვის მოწმობების და სხვა დოკუმენტების საკითხებში. ალბათ, მაშინვე უნდა გაგვემართა ეს საკითხი. ახლაც არ არის გვიან – შეიძლება ამ საკითხზე ვიმუშაოთ ისე, რომ ყველაფერი ჩხუბად არ გადაიქცეს. ჩვენ არ ვართ იმ მდგომარეობაში, რომ ჩხუბი მოვაწყოთ. რადგან ეს შეიძლება სხვადასხვაგვარად ინტერპრეტირდეს. ეს ყოველთვის უნდა გვახსოვდეს. ჩვენ მივეჩვიეთ იმას, რომ ბოლო 25 წლის განმავლობაში აფხაზეთის მიმართ რუსეთის დამოკიდებულება კეთილგანწყობილი იყო. მაგრამ უნდა გვახსოვდეს, რომ ნებისმიერ დიდ სახელმწიფოში არსებობენ სხვადასხვა მოთამაშეები და პოლიტიკური ხედვები, მათ შორის რეგიონების მიმართ. 1990-იან წლებში ჩვენ მუდმივად გვიწევდა მანევრირება რუსეთის პოლიტიკის შიდა პროცესებში, თანაც არა მხოლოდ საერთაშორისო პოლიტიკაში. იყვენ მეგობრები და იყვნენ ისეთებიც, რომლებიც აფხაზეთის მიმართ დიდი სიმპათიით არ გამოირჩეოდნენ. პატარა სახელმწიფოს მიზანია უზრუნველყოს მუშაობა თავისი მეგობრების ხაზის მიხედვით და არ დაუშვას არასასურველი ვარიანტების განხორციელება. უნდა გავითვალისწინოთ ჩვენი რეალური მდგომარეობა. თუ სუვერენიტეტზე ვსაუბრობთ, მასზე მუშაობაც აუცილებელია.

რა არის სუვერენიტეტი პირველ რიგში? ეს არის ეკონომიკური საფუძველი, რომელზეც სახელმწიფოს არსებობა დგას. ეს მოიცავს ენერგეტიკას, ტრანსპორტს და საგადასახადო სისტემას. მეორე მნიშვნელოვანი საკითხია უსაფრთხოება. ცხადია, ისეთი სახელმწიფო, როგორიც ჩვენ ვართ, გლობალური კონფლიქტის შემთხვევაში დამოუკიდებლად ვერ გადარჩება. მაგრამ სახელმწიფოს უნდა ჰქონდეს საკუთარი უსაფრთხოების უზრუნველყოფის ინსტრუმენტები, რათა თავადაც იყოს პროცესის მონაწილე. ჩვენ გვაქვს შესაბამისი ხელშეკრულებები რუსეთთან. უნდა ვიყოთ რომელიმე უსაფრთხოების სისტემის ნაწილი, უნდა ვუპასუხოთ თანამედროვე გამოწვევებს და უნდა გვქონდეს შესაბამისი ძალოვანი სტრუქტურები. ეს საბაზისო საკითხებია. ჩვენ ამ საბაზისო მოთხოვნებს არ ვაკმაყოფილებთ – უბრალოდ მათზე ვსაუბრობთ. და ეს ერთ დღეში არ კეთდება. საჭიროა დიდი მუშაობა. ოპოზიციამ უნდა აკრიტიკოს ხელისუფლება. ხელისუფლებამ კი, მოსწონს ეს თუ არა, უნდა შეინარჩუნოს დიალოგი ოპოზიციასთან. ყოველ შემთხვევაში, ასე მაინც აცხადებენ. ჯერ “წითელი ხაზები” არ არის გადაკვეთილი, როდესაც დიალოგი უკვე შეუძლებელი ხდება. უნდა ვეცადოთ, რომ დიალოგი დღის წესრიგში მოვაქციოთ და მას გარკვეული მიმართულება მივცეთ. ჩვენ ვერ მოვწყდებით იმას, რაც მსოფლიოში ხდება, მათ შორის ჩვენს რეგიონშიც. მომავალში ეს რთული პროცესები იქნება, რომლებიც როგორც შესაძლებლობებს, ისე საფრთხეებს მოიცავს. აქ საჭიროა მართვადი სიტუაცია. საჭიროა პოლიტიკური ელიტა, რომელიც საერთო საქმეს აკეთებს, ყოველ შემთხვევაში ამ ეტაპზე, რათა შევძლოთ ორიენტირება ჩვენს გარშემო არსებულ სამყაროში. ჩემი აზრით, ასეთი აუცილებლობა ნამდვილად არსებობს. ეს მხოლოდ ოპოზიციას არ ეხება, ეს ეხება ხელისუფლებასაც. საჯაროდ უნდა გამოცხადდეს მიზნები, რომლებიც ჩვენს წინაშეა. არსებობს პრობლემებიც, რომელთა საჯაროდ განხილვა შესაძლებელია. ჩვენ საკუთარ შესაძლებლობებს ვერ გადავახტებით. საჭიროა ეტაპობრივი წინსვლა. ძალიან ბევრი დრო დაიკარგა და ხშირად უშედეგოდაც. ეს უნდა გვახსოვდეს.

ინალ ხაშიგი:

რეალურად, ორივე მხარე საუბრობს იმ აუცილებლობაზე, რომ ეს პოლიტიკური ძალები ერთმანეთთან მჭიდროდ უნდა ურთიერთობდნენ, ჰქონდეთ კონტაქტი და ერთმანეთს ხვდებოდნენ. როგორც ვიცი, ახლა პერიოდულად იმართება გარკვეული დახურული შეხვედრები. მაგრამ, ისევ და ისევ, ეს დახურული შეხვედრებია.

ასტამურ ტანია:

ამ დახურული შეხვედრების შესახებ უკვე საჯაროდაც თქვეს.

ინალ ხაშიგი:

დიახ, საჯაროდ თქვეს.

ასტამურ ტანია:

რამდენად დახურულია ისინი, არ ვიცი.

ინალ ხაშიგი:

მაგრამ ნებისმიერ შემთხვევაში, ასეთი ჩაკეტილობა ყოველთვის მაფიქრებინებს.

ასტამურ ტანია:

მაგრამ ვერ შეძლებ ზოგ საკითხზე პირდაპირ ეთერში მსჯელობას.

ინალ ხაშიგი:

გასაგებია.

ასტამურ ტანია:

თუ შეხვდი, გარკვეული საკითხები განიხილე და რაღაც საერთო გაგებამდე მიხვედი, მაშინ ალბათ გარკვეული ნაბიჯებიც უნდა შეთანხმდეს.

ინალ ხაშიგი:

ეს პარალელური პროცესი უნდა იყოს. ერთი მხრივ, უნდა არსებობდეს ასეთი დახურული შეხვედრები, სადაც კამერებისა და მოწმეების გარეშე შეთანხმება უფრო ადვილია. მაგრამ მეორე მხრივ, მნიშვნელოვანია ისიც, რასაც ეკრანებზე ვხედავთ. ერთი მხარის წარმომადგენლები აცხადებენ, რომ მეორე მხარე სახელმწიფოს საფუძვლებს ძირს უთხრის. ხოლო მეორე მხარე თითს იშვერს პირველებისკენ და ამბობს, რომ სწორედ ისინი არიან დამნაშავეები. ქვეყანა დიდი ხნის წინ კომუნიზმის პირობებში იქნებოდა, მაგრამ კიდევ კარგი, ასე არ მოხდა.

ასტამურ ტანია:

ამ სიტყვას ისინი არ იყენებენ.

ინალ ხაშიგი:

პირობითად ვამბობ: თითქოს კომუნიზმი დადგებოდა და ყველაფერი სრულ იდილიაში იქნებოდა. ასეთ პირობებში საზოგადოებაში ნორმალური პოლიტიკური დიალოგი ვერ გაიმართებოდა. ძალიან ცუდია, რომ თავის დროზე პრეზიდენტმა ასლან ბჟანიამ ასე გადაწყვიტა. თუმცა ეს ტენდენცია მანამდეც შეინიშნებოდა. ჩვენთან პარლამენტში ჩამოყალიბდა თითქმის უსიტყვო პოლიტიკური გარემო, რომელიც მხოლოდ დიდი კრიზისების დროს ჩნდება.

ასტამურ ტანია:

ჩემი აზრით, თუნდაც ასეთი იდეა ყოფილიყო, საბოლოოდ მაინც არაფერი გამოვიდა.

ინალ ხაშიგი:

არაფერი გამოვიდა, მაგრამ მაინც ვერ ჩამოყალიბდა პოლიტიკური კულტურა, სადაც პარლამენტი პოლიტიკური დისკუსიების ნორმალური პლატფორმა გახდებოდა.

ასტამურ ტანია:

შესაძლოა, ეს ბოლო წლების ჩვენი საზოგადოების ძირითადი პრობლემა იყოს?

ინალ ხაშიგი:

ვიცით, რომ არსებობს საკითხები, რომლებიც მართვადი უნდა იყოს.

ასტამურ ტანია:

ჩემი აზრით, რა ხდება: აქტიური პოლიტიკიდან ბუნებრივად გადის პოლიტიკური ელიტა, რომელიც საბჭოთა პერიოდში და 90-იანი წლების დასაწყისამდე ჩამოყალიბდა. რაც შეეხება დღევანდელ თაობას, ისინი ვერ ჩამოყალიბდნენ ისე, რომ იმავე ხარისხით უპასუხონ დღევანდელ გამოწვევებს, როგორც ამას მათი წინამორბედები აკეთებდნენ. ეს ჩვენი საზოგადოების პრობლემაცაა. როდესაც ადამიანები, მაგალითად, დეპუტატის არჩევისთვის მიდიან საარჩევნო ყუთთან, რა ამოცანას ხედავენ? ხშირად იმას, რომ გზის შეკეთებაა საჭირო. ეს, რა თქმა უნდა, მნიშვნელოვანია, მაგრამ ეს მუნიციპალური დეპუტატების საქმეა. აი აქ იწყება პრობლემა. პარლამენტმა კი დიდი სახელმწიფოებრივი საკითხები უნდა გადაწყვიტოს. სამწუხაროდ, პარლამენტში სულ უფრო ნაკლები ადამიანია, ვისაც ამ პრობლემების განხილვაც კი შეუძლია. ძალიან მეპარება ეჭვი, რომ მომავალ წელს დაგეგმილი არჩევნები სიტუაციას რადიკალურად შეცვლის. გასაგებია, რომ როგორც ხელისუფლება, ისე ოპოზიცია გარკვეულ ადამიანებზე გააკეთებს ფსონს. სასურველია, პირველ რიგში მაინც შეამოწმონ, შეძლებს თუ არა ეს ადამიანი კანონშემოქმედებით საქმიანობას და რა სფეროს სპეციალისტია. სხვადასხვა პროფილის სპეციალისტების, განსხვავებული ტემპერამენტისა და პოლიტიკური შეხედულებების ადამიანებისგან საბოლოოდ იქმნება ის, რასაც ერთ დროს „ოქროს პარლამენტს“ ვუწოდებდით. ყველაფერი დამოკიდებულია იმაზე, რამდენად შევძლებთ ქვეყანაში სიტუაციის მართვას და რეალურად დავამტკიცოთ ის, რასაც ყოველდღე ვაცხადებთ და რაც კონსტიტუციაში წერია. თუმცა ამისთვის გარკვეული ნაბიჯებია საჭირო, თუნდაც ყველაზე საბაზისო.

ინალ ხაშიგი:

მარტის დასაწყისში გაიმართება სამოქალაქო ფორუმი, რომელსაც უკვე რამდენიმე თვეა საზოგადოებრივი პალატა ამზადებს. ამ იდეის მიხედვით წარმოდგენილი იქნება ყველა პოლიტიკური ძალა და საზოგადოებრივი ორგანიზაცია. შესაძლოა, ამ ფორუმის შედეგად ჩამოყალიბდეს კონსოლიდირებული პოზიცია და საერთო დღის წესრიგი.

ასტამურ ტანია:

ძალიან კარგია, რომ ასეთი საზოგადოებრივი ფორუმები ტარდება. სასურველია, ის მაქსიმალურად წარმომადგენლობითი იყოს და მისი შედეგი კონკრეტული იყოს – ისეთი, რისგანაც შემდეგ შესაძლებელი იქნება დასაწყისი.

ინალ ხაშიგი:

ზოგადად, კარგი იქნება. ეს პირველი სამოქალაქო ფორუმია მრავალი წლის განმავლობაში მიმდინარე შიდა პოლიტიკური დაპირისპირების ფონზე. ის არც პარლამენტს უკავშირდება, არც აღმასრულებელ ხელისუფლებას, თუმცა წარმოდგენილი იქნება ყველა პოლიტიკური ძალა. ორგანიზატორები ცდილობენ, ფორუმი ისე ჩატარდეს, რომ საჯაროდ წარმოთქმული აზრი და კულისებში გატარებული გადაწყვეტილება არ განსხვავდებოდეს. თუმცა, არ გვინდა, რომ ეს მხოლოდ ერთჯერადი აქცია იყოს. სასურველია, ასეთი ფორმატის კომუნიკაცია სამოქალაქო საზოგადოებაში პერიოდულად ტარდებოდეს. წელიწადში ერთხელ მაინც კარგი იქნება, რომ შევაჯამოთ, სად ვიმყოფებით. ან თუნდაც ყველა ერთად შევიკრიბოთ და გულწრფელად ვისაუბროთ იმ პრობლემებზე, რომლებიც სახელმწიფოსა და საზოგადოებას წინ უდგას.

ასტამურ ტანია:

ფორუმის დღის წესრიგი, ჩემი აზრით, სწორად არის ჩამოყალიბებული.

ინალ ხაშიგი:

მაგრამ ჩემი აზრით, ეს ფორუმი ერთჯერად ღონისძიებად არ უნდა დარჩეს.

ასტამურ ტანია:

ეს ჩვენ ჯერ არ ვიცით.

ინალ ხაშიგი:

ეს ჩემი იმედია.

ასტამურ ტანია:

მე ამას სწორ მიმართულებად ვხედავ. ჯერ უცნობია, რა შედეგი ექნება და ხომ არ გახდება მხოლოდ ერთჯერადი დეკორატიულ-წარმომადგენლობითი ღონისძიება, როგორც ხშირად ხდება. რაც მე ვნახე, დღის წესრიგი აქტუალურია აფხაზეთის სხვადასხვა პოლიტიკური ჯგუფისთვის. ეს აძლევს შანსს მათ, ვინც შეთანხმებას ცდილობს. ჩვენ უნდა გამოვიდეთ დაპირისპირების რეჟიმიდან, მაგრამ ეს არ ნიშნავს, რომ პოლიტიკური კონკურენცია გაქრება. პოლიტიკური კონკურენცია აუცილებელია, თუმცა ის უნდა ვითარდებოდეს იმ საკითხების გარშემო, რომლებიც წინ გვწევს და ჩვენი სახელმწიფოებრიობის განმტკიცებას უწყობს ხელს. შეიძლება ბანალურად ჟღერდეს, მაგრამ ამ ყველაფრის დეფიციტი ნამდვილად იგრძნობა.

ინალ ხაშიგი:

გასულ კვირას რუსულ მედიაში აქტიურად განიხილებოდა აფხაზეთის ტერიტორიის გავლით სარკინიგზო მიმოსვლის აღდგენის საკითხი. მეორე მხრივ, თბილისში განაცხადეს, რომ ამ თემაზე მათთან არანაირი შეთანხმება არ არსებობს და მოსკოვთან ამის შესახებ საერთოდ არ უსაუბრიათ. მიუხედავად ამისა, რუსული მედია ამ თემას ისე აშუქებდა, თითქოს თბილისთან გარკვეული შეთანხმებები უკვე არსებობს. როგორ აფასებ ამ სიტუაციას?

ასტამურ ტანია:

ეს ხომ ჩვენი საყვარელი თემაა.

ინალ ხაშიგი:

კი, ჩვენი საყვარელი თემა.

ასტამურ ტანია:

უკვე აღარ მახსოვს რამდენი წელია, შვიდი თუ რვა, რაც ტრანზიტზე ვლაპარაკობთ.

ინალ ხაშიგი:

უფრო დიდხანსაც ვლაპარაკობთ. უბრალოდ ეთერში – ცოტა ნაკლებს.

ასტამურ ტანია:

საჯაროდ ამაზე უკვე საკმაოდ დიდი ხანია ვსაუბრობთ. რატომ ვსაუბრობთ ამაზე ამდენ ხანს? იმიტომ, რომ უნდა დავფიქრდეთ, როგორ ავაშენოთ სტაბილურობისა და უსაფრთხოების გრძელვადიან მოდელს და როგორ მივიღოთ მასში მონაწილეობა. ეს განსაკუთრებით აქტუალური გახდა ყარაბაღის კონფლიქტის დასრულების შემდეგ. ამ თემაზე ახლა თითქმის ყველა საუბრობს. ეს პროცესები ნელა ვითარდებოდა და თანდათანობით ფართოვდებოდა. ახლა კი, დიალექტიკის მიხედვით, რაოდენობა ხარისხში გადადის – ანუ მსოფლიო წესრიგი იცვლება და ჩვენს რეგიონში ძალთა ბალანსიც იცვლება. ის სტატუს-კვო, რომელიც ბოლო 30 წლის განმავლობაში არსებობდა, ჩვენს თვალწინ ირღვევა. ვხედავთ, რა ხდება სომხეთ-აზერბაიჯანის ურთიერთობებში. თითქოს უპრეცედენტო მოვლენები ვითარდება. იქ ხომ მწვავე ეთნოპოლიტიკური კონფლიქტი იყო. ის მენტალურ დონეზეც ჯერ კიდევ არსებობს, თუმცა ამის მიუხედავად პროცესები მაინც მიმდინარეობს. ეს, რა თქმა უნდა, კიდევ უფრო მწვავე კითხვებს აჩენს როგორც აფხაზეთის, ისე საქართველოს წინაშე. ძველი რიტორიკით ამ ახალ რეალობაში შესვლა რთულია.

ინალ ხაშიგი:

და ამ სამყაროში დარჩენაც.

ასტამურ ტანია:

გარკვეულ დათმობებსა და კომპრომისებზე წასვლა აუცილებელია. იმიტომ, რომ გეოპოლიტიკა კომუნიკაციების გარშემო შენდება. მსმენია, რომ ქართველ ექსპერტებსა და ხელისუფლების წარმომადგენლებს უთქვამთ: „ჩვენ ზანგეზურის დერეფანში ჩავერთვებით“. ასეთი ვარიანტი, რა თქმა უნდა, შესაძლებელია. მაგრამ მეორე მხრივ, ეს იმას ნიშნავს, რომ გრძელვადიან პერსპექტივაში სომხეთიც და საქართველოც თურქეთის პროტექტორატის ქვეშ აღმოჩნდებიან. ალტერნატიული გზები კი საშუალებას იძლევა, მოქმედების არეალი გაფართოვდეს და უფრო თავისუფალი პოზიცია შენარჩუნდეს.

ინალ ხაშიგი:

დაბალანსებული.

ასტამურ ტანია:ხ

დიახ, დაბალანსებული. რა თქმა უნდა, ბევრი მითია, ბევრი წყენა და ასე შემდეგ. თუმცა, ჩემი აზრით, საზოგადოების მოაზროვნე ნაწილი და პოლიტიკური ელიტები მაინც უნდა დაფიქრდნენ გრძელვადიან პერსპექტივებზე – იმაზე, თუ როგორ ვითარდება არა მხოლოდ გეოპოლიტიკა, არამედ, მაგალითად, დემოგრაფიაც. იმმავე ყარაბაღში როგორ ვითარდებოდა დემოგრაფიული ვითარება? როგორ იცვლებოდა სომხეთსა და აზერბაიჯანს შორის მოსახლეობის რაოდენობრივი თანაფარდობა? ან როგორ იცვლებოდა მათი ეკონომიკური პოტენციალის ბალანსი? ეს ხომ ნელ-ნელა დაგროვილი პროცესია, რომელმაც საბოლოოდ ეს შედეგები მოიტანა. არც ჩვენ ვართ კარგ მდგომარეობაში – მეტიც, ამ მხრივ საკმაოდ სუსტები ვართ, თუმცა მსგავსი პრობლემები აქვთ სომხეთსაც და საქართველოსაც. იქ მოსახლეობა კლებულობს. სომხეთი მონოეთნიკური ქვეყანაა, ხოლო საქართველო – მრავალეთნიკური და მრავალრელიგიური სახელმწიფო. სხვათა შორის, უნდა ითქვას, რომ ქართველ ელიტებს ახასიათებთ გარემოებებზე მორგების უნარი, რაც მათ საშუალებას აძლევს, მოქნილი პოლიტიკით დაიცვან ქვეყნის ინტერესები. ხშირად ცდილობენ, ქართველ ელიტებს სხვადასხვა იარლიყი მიაწებონ – თითქოს ისინი ამა თუ იმ ძალის ინტერესებს ემსახურებიან. ჩემი აზრით, ეს სურათი არ ასახავს საქართველოს ნამდვილ მდგომარეობას. საჭიროა პრაგმატული მიდგომა. თუ კომუნიკაციები გაიხსნებოდა, ჩვენი მთავარი სარგებელი საერთაშორისო პროექტში მონაწილეობა იქნებოდა, რომელიც უსაფრთხოების გაძლიერებას უზრუნველყოფდა. ეს ჩვენი ძირითადი ინტერესია. თუ ეს მასშტაბური პროექტები ხორციელდება, შეიარაღებული კონფლიქტის ალბათობა მნიშვნელოვნად მცირდება. თან, პროცესს შეიძლება ეკონომიკური სარგებელიც მოჰყვეს. ახლა ხშირად ამბობენ, რომ ისინი ჩვენს დამოუკიდებლობას არ აღიარებენ, ჩვენ კი მათ ტერიტორიულ მთლიანობას არ ვაღიარებთ – ჩვენი პოზიციები მკვეთრად განსხვავებულია. თუმცა მსგავსი გამოცდილება უკვე გვქონდა 2008 წლამდე. მაშინაც თავს დამოუკიდებელ სახელმწიფოდ მივიჩნევდით, სანამ რუსეთი ჩვენს დამოუკიდებლობას აღიარებდა. მაშინაც საქართველოს ტერიტორიულ მთლიანობას არ ვაღიარებდით, ხოლო ისინი ჩვენს სახელმწიფოებრიობას არ აღიარებდნენ.

ინალ ხაშიგი:

მიუხედავად ამ ყველაფრის, დოკუმენტებს მაინც აწერდნენ ხელს.

ასტამურ ტანია:

მიუხედავად ამისა, არსებობდა მოლაპარაკებების პლატფორმა, სადაც კონფლიქტის მხარეებად ვიყავით წარმოდგენილები და შეგვეძლო დოკუმენტებზე ხელის მოწერა იმ სფეროებში, რომლებიც ჩვენთვის მნიშვნელოვანი იყო და საერთო ინტერესს წარმოადგენდა. ეს არ ეხებოდა მხოლოდ უსაფრთხოების საკითხებს. განხილვაში შედიოდნენ ჰუმანიტარული და ეკონომიკური თემები, ნდობის აღდგენის ზომები და სხვა საკითხები. თუ ასეთი პლატფორმა იარსებებდა, გვექნებოდა საშუალება, შეთანხმებები მარტივად გაგვეკეთებინა, როგორც ტრანზიტის საკითხებზე, ისე გალის რაიონის მოსახლეობის პრობლემებზე. მოძველებული განცხადებების გაცვლა უბრალოდ დროს ხარჯავს და შეიძლება ახალი გამოწვევების წინაშე დაგვაყენოს, რისთვისაც დღეს მზად არ ვართ. ჩვენი მონაწილეობა ამ პროცესში საშუალებას გვაძლევს, ჩვენი მომავლის ფორმირებაში აქტიურად ვიმოქმედოთ.\

ინალ ხაშიგი:

მეორე მხრივ, რუსული მედია აქტიურად აშუქებს რუსეთის გეგმას სარკინიგზო ტრანზიტის აღდგენაზე. შესაძლებელია, ამას მივუდგეთ როგორც სიგნალს სხვა ძლიერი მოთამაშეებისთვის, პირველ რიგში ამერიკისთვის. მესიჯი ის არის, რომ თუ ზანგეზურის დერეფანი სტაბილურად უნდა ფუნქციონირებდეს და რეგიონში სტაბილურობა უნდა იყოს დაცული, მაშინ უნდა გავითვალისწინოთ რუსეთის ინტერესიც – კომუნიკაცია აფხაზეთის, საქართველოს, სომხეთისა და ირანის გავლით.

ასტამურ ტანია:

მე ვფიქრობ, რომ ამერიკის გარეშე არაფერი გამოვა, რადგან საკითხის გადაწყვეტა ჩვენს რეგიონის ფარგლებს სცდება. არსებობენ რეგიონული ძლიერი მოთამაშეები – რუსეთი, თურქეთი, ირანი და გარე მოთამაშეები – ევროკავშირი და აშშ. ამერიკა ახლა განსაკუთრებით აქტიურია, ევროკავშირის პოზიციები კი სუსტდება, რაც მათ შიდა პრობლემებსა და ახალი რეალობების გააზრებით არის გამოწვეული. თუ ყველა სატრანსპორტო დერეფანი ამუშავდება და სამხრეთ კავკასია სრულფასოვან სატრანსპორტო რგოლად იქცევა, ეს სხვადასხვა მოთამაშის ინტერესების შერიგებას შეუწყობს ხელს. დღეს შეიძლება შენ გქონდეს უპირატესობა, ხვალ – შენს კონკურენტს. როდესაც ასეთი ცვლილებები ხდება, ხშირია სამხედრო კონფლიქტების რისკი. მაგრამ თუ შეიქმნება ძირითადი პირობები, სადაც ყველა ინტერესია გათვალისწინებული და რეგიონში ახალი ბალანსი ჩამოყალიბდება, გრძელვადიან პერსპექტივაში შესაძლებელი იქნება მშვიდობა, სტაბილურობა და ეკონომიკური განვითარება. გეოპოლიტიკამ უნდა მოიტანოს დივიდენდები – ტექნოლოგიური, ეკონომიკური და პოლიტიკური თვალსაზრისით. თუ ცოტა ფართოდ შევხედავთ, საუბარი არ უნდა იყოს გავლენის სფეროების გაყოფაზე, არამედ თანამშრომლობის ფორმულაზე, კონფლიქტების გარეშე ურთიერთქმედებაზე. აი, სწორედ ამაზე უნდა ვიფიქროთ და ჩვენც შეგვიძლია გარკვეული იდეების შეთავაზება.

ინალ ხაშიგი:

შენ ამბობ, რომ იდეები უნდა შევთავაზოთ, მაგრამ საბოლოო შეთავაზებები, ალბათ, ხელისუფლების პასუხისმგებლობაა.

ასტამურ ტანია:

მაგრამ ჩვენ მაინც შეგვიძლია აზრის გამოთქმა.

ინალ ხაშიგი:

ეს იდეები ხელისუფლებამ უნდა შეაგროვოს და უფრო მაღალ დონეზე წარადგინოს. ასეთი საკითხების განხილვა არ უნდა ხდებოდეს მხოლოდ „ჩეგემსკაია პრავდას“ სტუდიაში. როდესაც მსგავსი თემები აქტიურდება, ხელისუფლებამ უნდა შეძლოს რეაგირება – ჰქონდეს საკუთარი პოზიცია ან ხედვა, როგორ შეიძლება განვითარდეს მოვლენები. სრული დუმილი აფხაზურ საზოგადოებაში ცუდად აღიქმება. როდესაც ხელისუფლება დუმს, ყოველთვის ჩნდება ეჭვი, რომ რაღაც ფარულად მზადდება. ცოტა ხნის წინ ოპოზიციის შეკრებაზეც ითქვა – რატომ არ ამბობს ხელისუფლება არაფერს რკინიგზის პროექტზე. თუნდაც პროექტი კარგი იყოს, თუ ხელისუფლება დუმს, მას ყოველთვის შეიძლება არასასურველი ინტერპრეტაცია მიეცეს.

ასტამურ ტანია:

სიმართლე გითხრა, მე აქ ყურადღებას მხოლოდ რკინიგზაზე არ გავამახვილებდი. საკითხი უფრო ფართოა – როგორ ვმონაწილეობთ ზოგადად საკომუნიკაციო პროექტებში. ჩვენი პოზიცია ისე უნდა ჩამოვაყალიბოთ, რომ ის სხვადასხვა მოთამაშის ინტერესებს ერგებოდეს. ეს ხომ კომპრომისის საკითხია. უნდა მოვძებნოთ ისეთი კომპრომისი, რომელიც ჩვენს ინტერესებს არ დააზიანებს, მეტიც, წინ წაწევს და ამავე დროს სხვებისთვისაც მისაღები იქნება. ახლა ამ თემაზე უბრალოდ ხმაურის მორიგი ტალღაა. შეიძლება ისევ ჩაცხრეს და არაფერი მოხდეს. მაგრამ ეს ინტერესი შეიძლება გამოვიყენოთ იმ იდეების გასაწევად, რაზეც შენ საუბრობ. რა თქმა უნდა, ხელისუფლებას, სხვადასხვა შტოს, უნდა ჰქონდეს საჯარო პოზიცია. შეიძლება დეპუტატებმაც გამოთქვან აზრი, აღმასრულებელმა ხელისუფლებამაც. შესაძლებელია ამ თემაზე დისკუსიის გამართვაც – ექსპერტების, ხელისუფლების წარმომადგენლებისა და მედიის მონაწილეობით. ეს მნიშვნელოვანი თემაა, თუმცა შთაბეჭდილება რჩება, რომ ორ-სამ საკითხზე ვართ ჩაკეტილი.

ინალ ხაშიგი:

უკვე მოსაწყენიც ხდება.

ასტამურ ტანია:

იქმნება შთაბეჭდილება, თითქოს მსოფლიოში აფხაზეთისთვის სხვა მნიშვნელოვანი არაფერია და ყველაფერი მხოლოდ ამ თემის გარშემო ტრიალებს. ამ პროცესს ბიძგი სჭირდება. ინიციატივა, პირველ რიგში, აღმასრულებელი ხელისუფლებიდან უნდა მოდიოდეს, რადგან საბოლოოდ სწორედ ის იღებს გადაწყვეტილებებს. ამ საკითხში ვერ ვიტყვით, რომ საზოგადოებას ყველაფერი ნათლად ესმის, ან რომ აუცილებლად დადებითად მიიღებს ყველაფერს. საჭიროა, საზოგადოებას მკაფიოდ აჩვენო, რას აკეთებ და საით მიდიხარ. უნდა ჩანდეს, რომ პროცესი მართვადია და არსებობს კონკრეტული ხედვა. თუნდაც ჩვენი ამ მცირე პასუხისმგებლობის ფარგლებში ეს აუცილებელია.

ინალ ხაშიგი:

ჩვენც აქ დავასრულებთ ამ საუბარს – ჩვენს მცირე პასუხისმგებლობის ფარგლებში. ჩვენგან ბევრს ვერ მოითხოვენ. ჩვენი როლი ამ ეთერის ფარგლებს არ სცდება. თუმცა მინდა, რომ თითოეულს საკუთარ ადგილზე ჰქონდეს პასუხისმგებლობის განცდა და ეს საქმით გამოჩნდეს. ამით დაგემშვიდობებით, ასტამურ. დიდი მადლობა. ნახვამდის, მომავალ შეხვედრამდე.